Αναζήτηση ανεκτής ποιότητας ζωής στην Τρίτη Ηλικία

Αναζήτηση ανεκτής ποιότητας ζωής στην Τρίτη Ηλικία

Γράφει ο
Κώστας Παδουβάς

Στο Σύνταγμα μας δεν υπάρχει αυτοτελές άρθρο για την κατοχύρωση ανεκτής ποιότητας ζωής των Ελλήνων πολιτών της τρίτης ηλικίας και γενικότερα  το πολιτικό μας σύστημα ουδέποτε υιοθέτησε-θεσμοθέτησε ολοκληρωμένες σχετικές πολιτικές υπέρ των υπερηλίκων.

Στα εκπαιδευτικά προγράμματα όλων των βαθμίδων, εξάλλου, ελάχιστα κείμενα περιέχουν ειδικές διαμορφωμένες και σφαιρικές διδασκαλίες για το θέμα αυτό.

Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι της τρίτης ηλικίας (συνταξιούχοι και μη) ζουν απομονωμένοι κοινωνικά από έλλειψη είτε ανεπάρκεια  των μέσων αξιοπρεπούς διαβίωσης, παρά τις κοπιώδεις είτε επικίνδυνες  μακροχρόνιες προσφορές τους στους προηγούμενους παραγωγικούς χρόνους (ενεργούς) της ζωής τους.

Επί πλέον των  παραπάνω αδιαμφισβήτητων διαπιστώσεων, ανακύπτουν ισχυροί προβληματισμοί σε κάθε σκεπτόμενο άτομο οποιασδήποτε ηλικίας, διότι  φυσιολογικά διανύεται  η σημαντική αυτή περίοδος (της τρίτης ηλικίας) στη ζωή τους, κατά την οποία χαλαρώνουν και μειώνονται σταδιακά οι μυϊκές δυνάμεις και αντοχές (σαρκοπενία), καθώς και πολλές άλλες σωματικές ιδιότητες προκαλώντας παθογενέσεις και φθορές-αδυναμίες του οργανισμού που επεκτείνονται ακόμη και στη συσσωρευμένη εμπειρία και γνώση.

Η αντιμετώπιση-θεραπεία των ασθενικών αυτών ατομικών συμπτωμάτων (ειδικών αναγκών) της τρίτης ηλικίας, δεν περιορίζεται μόνο στην ατομική και κοινωνική υγιεινή διαβίωση, αλλά και στο διαμορφωμένο περιβάλλον διαβίωσης, όπως επιγραμματικά εκφράζονται στη σοφή ρήση-ευχή του Ευαγγελίου «...τα τέλη της ζωής ημών, ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά...» 

Για τα αυτοεξυπηρετούμενα άτομα της τρίτης ηλικίας, τα ανώδυνα (=χωρίς ή με μειωμένους σωματικούς και ψυχικούς πόνους ή ασθένειες) γηρατειά,  διασφαλίζονται μέσα στο κοινωνικό σύνολο με τις δωρεάν φροντίδες υγειονομικής περίθαλψης, με την ουσιαστική (όχι μόνο με λόγια)  γενική σωματική και ψυχική στήριξη από  δημόσιες και  ιδιωτικές  λειτουργίες (περιλαμβάνονται  το οικογενειακό και τοπικό κοινωνικό περιβάλλον),  με ευχάριστες για την τρίτη ηλικία  ψυχαγωγικές είτε πνευματικές εκδηλώσεις και  κάθε παρόμοια ανακούφιση από τις σωματικές και ψυχικές σημαντικές οδυνηρές ενοχλήσεις των ηλικιωμένων.

Για τα μη  αυτοεξυπηρετούμενα ή ανάπηρα άτομα με ειδικές ανάγκες –ΑμεΑ- οποιασδήποτε ηλικίας,  προσαρμόζεται υποχρεωτικά η Ελληνική νομοθεσία στην υπάρχουσα Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών  για τα δικαιώματα τους, με στόχο να συμμετέχουν ισότιμα στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας, καταδικάζοντας τις διακρίσεις και αναγνωρίζοντας την αναπηρία ως ανθρώπινη κατάσταση ποικιλομορφίας. Αυτονόητο είναι, επομένως, ότι  τα ΑμεΑ τρίτης ηλικίας δικαιούνται και δέχονται όλες τις φροντίδες (επαρκείς και ανεπαρκείς) των αυτοεξυπηρετούμενων ατόμων της ηλικίας αυτής.

Τα ανεπαίσχυντα (χωρίς λόγο αισχύνης ή ντροπής) γηρατειά, διασφαλίζονται πρωτίστως από το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα  (σύνταξη), προκειμένου τα άτομα να έχουν τη δυνατότητα διαβίωσης  με αξιοπρέπεια, χωρίς να καταφεύγουν σε άκαιρες εργασίες ή επαιτείες προσπορισμού συμπληρωματικών χρημάτων. Τούτο δε σημαίνει έλλειψη ικανότητας των ηλικιωμένων για εργασία ή  επαιτεία, είτε  απεμπόληση  της εργασίας από τους  ηλικιωμένους από την οποία  θα μπορούσαν να  διατηρηθούν  υγιέστεροι και επέκεινα μακροβιότεροι. Οι αντενδείξεις στο να εργάζονται οι ηλικιωμένοι προκύπτουν, κυρίως, από τις αρνητικές επιπτώσεις σε βάρος των εισροών εισφορών των ασφαλιστικών συστημάτων, έστω και με αμειβόμενη εργασία ανάλογη των ικανοτήτων τους , αποστερώντας από τους νεότερους , ταυτόχρονα, τη χαρά από τη συγκεκριμένη εργασία τους.

Ωστόσο, οι επαίσχυντες  συντάξεις-φιλοδωρήματα ή επιδόματα (αλληλεγγύης κ. λπ) που δίδονται σε άτομα τρίτης ηλικίας είναι προϊόντα της αναλγησίας εκ μέρους των αρμοδίων οργάνων της πολιτείας (πολιτικών κ.ά), οι οποίοι διακατέχονται από έλλειψη σεβασμού και ευγνωμοσύνης για το συνολικό έργο που εκτέλεσαν στη χώρα οι προκάτοχοί τους, αφελώς παραγνωρίζοντας ότι θα έλθει η σειρά τους να υποστούν ανάλογη υποβάθμιση και οι ίδιοι, που σημαίνει γενικότερη κοινωνική π α ρ α κ μ ή της χώρας. Ιδιαίτερα αδικούνται κατάφορα εκείνοι που  έχουν καταβάλλει (με αίμα και ιδρώτα σε ώρες αγώνων για την ανεξαρτησία  και ανάπτυξη  της χώρας ) τις προβλεπόμενες εισφορές τους στα ασφαλιστικά Ταμεία τους επί δεκάδες χρόνια, με την προσδοκία να έχουν ανεπαίσχυντα γηρατειά ή σύμφωνα με τη λαϊκή φράση: «Καλά γεράματα».

Τα ειρηνικά (γαλήνια, χωρίς αγωνίες και φόβους, καθησυχαστικά) γηρατειά έχουν τη βαθύτερη προσδοκία (έννοια) να αποφύγουν ή επιβραδύνουν την πρόωρη οποιανδήποτε βασανιστική πορεία  προς της «έξοδο», έχοντας ολοκληρωμένη ψυχο-κοινωνική σφαιρική υποστήριξη για ηρέμηση-ησυχία-ανάπαυση, σε περιβάλλοντα χώρο με ανεκτή  ποιότητα ζωής.

Σε κάθε περίπτωση υποβάθμισης της ποιότητας ζωής στην τρίτη ηλικία, αγνοείται επιπόλαια το ότι η αφετηρία της γήρανσης διαφέρει και  δεν είναι μια μοναδική ανθρώπινη κατάσταση , αλλά αποτελεί τη  συνέχεια της γήρανσης που αρχίζει αμέσως μετά τη γέννηση του ανθρώπου. Τα αίτια που την προκαλούν μεταβάλλονται σταδιακά κατά ποικίλο και περίπλοκο τρόπο.  Μεταξύ αυτών είναι η υπογεννητικότητα και  η αύξηση του μέσου όρου ζωής των ανθρώπων με τις παρεμβάσεις των επιστημών (Βιολογίας, Γεροντολογίας, Ιατρικής, Κοινωνιολογίας, Κοινωνικής πολιτικής, Φυσιολογίας, Ψυχολογίας). Στις μεταβολές αυτές συνέβαλαν και συμβάλλουν όλοι οι διεκδικητές  ανταποδοτικών προνομίων (ευρισκόμενοι στη ζωή) όλων των ηλικιών, αλλά είναι βέβαιο ότι οι αποφάσεις για την ποιότητα ζωής, στην τρίτη ηλικία, που λαμβάνονται από τους νεότερους για τους ηλικιωμένους, θα τις υποστούν και οι ίδιοι!..

Επιγραμματικά θα μπορούσε να τονιστεί, ότι η μορφή της ποιότητας ζωής στην τρίτη ηλικία αντανακλά το γενικότερο επίπεδο ανάπτυξης ή συρρίκνωσης του πολιτισμού και της σύγχρονης πνευματικής καλλιέργειας των πολιτών της χώρας όλων των ηλικιών. Αντανακλά την  άδικη (ανάλγητη ) ή τη δίκαιη οικογενειακή και κοινωνική συμπεριφορά στην οικογένεια και στην κοινωνία, όπου τα άτομα της τρίτης ηλικίας προσέφεραν όλη την ικμάδα της παραγωγικής ζωής τους. Αποτελεί το απτό δείγμα που κάνει τη διαφορά των συμπεριφορών μεταξύ  ανθρώπων και ζώων (τα γερασμένα – ανίκανα - άλογα οδηγούνται στην  ευθανασία).