Η
ΘΕΙΑ ΑΡΜΟΝΙΑ
Μελέτη Κωνσταντίνου Κωνσταντινίδη Αμφικτύονα
ΜΕΡΟΣ Α’
Θρησκεία –Θεός και Επιστήμη
Άρθρο 1
Το Αυτοδημιούργητο Σύμπαν
Ο μέγας
Ηράκλειτος είπε: «Αυτόν τον κόσμο ούτε κάποιος από τους θεούς ούτε κάποιος από
τους ανθρώπους τον έφτιαξε· ήταν, είναι και θα είναι…». Η διατύπωση αυτή δεν
αποτελεί δογματικό αξίωμα, αλλά προϊόν λογικής σκέψης. Διότι, εάν κάποιος
δημιουργός κατασκεύασε το Σύμπαν, όπως πιστεύουν οι οπαδοί της βιβλικής
παράδοσης, τότε, σύμφωνα με τη λογική, ό,τι γεννιέται αυξάνεται, ωριμάζει και
τελικά πεθαίνει.
Με τον όρο
«Σύμπαν», όμως, εννοούμε το σύνολο της ύπαρξης, αυτό που περιλαμβάνει τα πάντα.
Επομένως, η έννοια ενός δημιουργημένου Σύμπαντος δημιουργεί εύλογα φιλοσοφικά
ερωτήματα. Ακόμη κι αν παραβλέψουμε τον συλλογισμό της «γέννησης – ωρίμανσης –
θανάτου», η θεωρία της δημιουργίας του Σύμπαντος από έναν Δημιουργό Θεό οδηγεί
σε ένα δεύτερο αδιέξοδο: ποιος δημιούργησε τον ίδιο τον Θεό;
Στο σημείο
αυτό βρίσκεται, κατά την άποψη του συγγραφέα, η κορύφωση του δογματισμού. Το
ερώτημα αυτό παραμένει εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθεί με βεβαιότητα. Η
επιστήμη δεν έχει ακόμη δώσει οριστική απάντηση και μόνο μέσω της φιλοσοφικής
σκέψης ή της μεταφυσικής μπορεί κανείς να προσεγγίσει το ζήτημα.
Πριν
επιχειρήσουμε να απαντήσουμε στα ερωτήματα αυτά, πρέπει να επισημάνουμε ότι
υπάρχουν δύο βασικές φιλοσοφικές προσεγγίσεις.
Η πρώτη
υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει τίποτε πέρα από τη φυσική πραγματικότητα. Κατά
συνέπεια, απορρίπτει τη θεολογική και δογματική άποψη περί ενός εξωσυμπαντικού
Θεού-δημιουργού, θεωρώντας ότι δεν υπάρχει καμία πειστική μαρτυρία που να
αποδεικνύει την ύπαρξή του. Από αυτή την οπτική, το ερώτημα «υπάρχει Θεός;»
θεωρείται άνευ νοήματος.
Οι
μονοθεϊστικές θρησκείες —Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός και Ισλαμισμός—
αντιμετωπίζονται ως ιστορικά διαμορφωμένοι μύθοι που προσέφεραν παρηγοριά στους
πιστούς, αλλά ταυτόχρονα αποτέλεσαν, κατά την άποψη του συγγραφέα, μέσο
εκμετάλλευσης από το ιερατείο.
Αντίστοιχα,
μύθος θεωρείται και η θρησκεία του Δωδεκαθέου, με τη διαφορά ότι πρόκειται για
ελληνικό δημιούργημα, το οποίο, σύμφωνα με τον συγγραφέα, αποτέλεσε τη
φιλοσοφική βάση ενός από τους λαμπρότερους πολιτισμούς της ανθρωπότητας.
Παράλληλα, ο
συγγραφέας θεωρεί ότι τόσο η αρχαία ελληνική θρησκευτική παράδοση όσο και ο
Βουδισμός διαφέρουν ουσιωδώς από τις δογματικές κοσμοπολιτικές θρησκείες. Κατά
την άποψή του, διδάσκουν τον σεβασμό προς κάθε μορφή ζωής και αποδέχονται ότι
όλα τα όντα και όλα τα φυσικά φαινόμενα συνδέονται μεταξύ τους με σχέσεις
αλληλεξάρτησης.
Όπως ένα
τραυματισμένο μέλος προκαλεί πόνο σε ολόκληρο το σώμα, έτσι και κάθε παραβίαση
των φυσικών ή ηθικών νόμων του Σύμπαντος διαταράσσει την ισορροπία του. Αυτό
που συνήθως αποκαλείται «εκδίκηση της φύσης» δεν είναι, σύμφωνα με αυτή τη
θεώρηση, παρά η διαδικασία αποκατάστασης μιας νέας ισορροπίας.
Έτσι, οι
άνθρωποι επιχειρούν να απαντήσουν στα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα ακολουθώντας
δύο διαφορετικούς δρόμους: άλλοι βασίζονται στη λογική, στην παρατήρηση και
στους φυσικούς νόμους, ενώ άλλοι στηρίζονται στην πίστη, στη δογματική αποδοχή
και στη θρησκευτική παράδοση.
Ο πρώτος
δρόμος οδηγεί στην επιστημονική έρευνα και στη συνεχή αναζήτηση της γνώσης. Ο
δεύτερος, κατά τον συγγραφέα, οδηγεί στην αυθεντία, στον δογματισμό και τελικά
στον σκοταδισμό.
2ον
Η σχέση θρησκείας, λογικής
σκέψης και επιστημονικής γνώσης
Για παράδειγμα, η Καθολική Εκκλησία πίστευε μέχρι σχετικά πρόσφατα ότι η Γη αποτελεί το κέντρο του κόσμου, ενώ η Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να στηρίζει την πίστη της στα λείψανα, στις εικόνες και στα θαύματα.
Έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι θρησκείες αποτελούν κατάλοιπα ενός σκοτεινού παρελθόντος, το οποίο αργά αλλά σταθερά αντικαθίσταται από την επιστήμη, την τεχνολογία και τη λογική σκέψη.
Επομένως, η απάντηση στο ερώτημα αν υπάρχει Θεός ή όχι εξαρτάται από εμάς τους ίδιους: από το αν αποδεχόμαστε τη λογική σκέψη και την έρευνα ή αν επιλέγουμε να πιστεύουμε στην ύπαρξη του Θεού και σε ολόκληρο το πλέγμα της θρησκευτικής μας πίστης.
Από αυτήν τη διαφορά προκύπτουν και οι δύο αντιφατικές φράσεις που συναντούμε στις θρησκευτικές παραδόσεις: το «Πίστευε και μη ερεύνα» και το «Ερευνάτε τας Γραφάς».
Αυτός είναι, κατά την άποψη του γράφοντος, και ο λόγος για τον οποίο οι θρησκείες αποτρέπουν πολλές φορές τους πιστούς από την ελεύθερη γνώση και την έρευνα. Διότι όσο περισσότερο φωτίζεται ο άνθρωπος μέσω της γνώσης, τόσο διευρύνονται οι ορίζοντές του και τόσο περισσότερο μπορεί να αμφισβητήσει την έννοια του «Υπερδημιουργού Θεού».
Άρθρο 3ον
Τα θεμελιώδη ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης
Για να δοθεί όμως οριστική απάντηση στο ερώτημα της ύπαρξης του Θεού, θα πρέπει προηγουμένως να δοθούν σαφείς απαντήσεις σε ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα που αφορούν τη ζωή και την ανθρώπινη παρουσία στη Γη:
- Από πού καταγόμαστε;
- Γιατί βρισκόμαστε εδώ στη Γη;
- Μήπως εξυπηρετούμε κάποιον συγκεκριμένο σκοπό ή είμαστε αποτέλεσμα χημικών διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στο Σύμπαν;
- Έχουμε κάποια ουσιαστική αξία ως υπάρξεις;
- Τι συμβαίνει όταν πεθαίνουμε;
Η προέλευση της ζωής
Αναφορικά με το πρώτο ερώτημα, έχουμε ήδη δώσει κάποια απάντηση σε προηγούμενο κεφάλαιο.
Είναι πιθανότερο ότι η ζωή δημιουργήθηκε στη Γη παρά ότι μεταφέρθηκε από κάποιον άλλο πλανήτη. Διότι, αν είχε έρθει από αλλού, θα έπρεπε να απαντήσουμε στο επόμενο ερώτημα:
«Και εκεί πώς δημιουργήθηκε;»
Η αναζήτηση της αρχικής προέλευσης της ζωής οδηγεί τελικά στο ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: πώς ξεκίνησε η πρώτη μορφή ύπαρξης;
Άρθρο 4
Ο σκοπός της ζωής και η θέση του ανθρώπου στο Σύμπαν
Αναφορικά με το τρίτο ερώτημα, ο γράφων δεν θεωρεί ότι ο άνθρωπος εξυπηρετεί κάποιον συγκεκριμένο προκαθορισμένο σκοπό επειδή υπάρχει, όπως άλλωστε δεν φαίνεται να εξυπηρετούν κάποιον συγκεκριμένο σκοπό ούτε τα ζώα, τα φυτά και τα υπόλοιπα στοιχεία της φύσης.
Είμαστε αποτέλεσμα των χημικών διεργασιών που συμβαίνουν μέσα μας όσο βρισκόμαστε στη ζωή.
Εκείνο που θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε είναι ότι συμμετέχουμε στην παγκόσμια ισορροπία, επειδή αποτελούμε μέρος του Σύμπαντος. Όταν κάποτε παύσουμε να υπάρχουμε, ασφαλώς θα δημιουργηθεί μία νέα ισορροπία μέσα στο σύνολο της κοσμικής πραγματικότητας.
Ο νόμος της αέναης ροής και της συνεχούς αλλαγής είναι ίσως ο πιο εντυπωσιακός νόμος της φύσης. Τα πάντα φαίνεται να υπακούουν σε μία γενικότερη τάξη και λειτουργία μέσα στο «Νομοτεχνείο του Σύμπαντος».
Η ουσιαστική αξία του ανθρώπου
Ως προς το ερώτημα αν έχουμε κάποια ουσιαστική αξία ως άνθρωποι, δεν φαίνεται να διαθέτουμε κάποια ιδιαίτερη αξία έξω από το γενικό πλαίσιο της φύσης.
Ωστόσο, από την άποψη ότι συμβάλλουμε, στον βαθμό που μας αναλογεί, στη διατήρηση της παγκόσμιας ισορροπίας, η οποία ασφαλώς θα μεταβληθεί χωρίς την παρουσία μας, φαίνεται ότι όλα τα όντα —έμψυχα και άψυχα— συμμετέχουν σε αυτόν τον γενικό κανόνα.
Όλα διέπονται από τον νόμο της αέναης ροής και ταυτόχρονα επηρεάζουν, στον βαθμό που τους αναλογεί, τη συνεχή μεταβολή του κόσμου.
Άρθρο 5
Ο θάνατος και η τύχη της ανθρώπινης ύπαρξης
Όσον αφορά το τέταρτο ερώτημα, δηλαδή τι συμβαίνει μετά τον θάνατο, επειδή μέχρι σήμερα δεν επέστρεψε κανείς από τον Άδη για να μας δώσει βέβαιη γνώση, το πιθανότερο είναι ότι διατηρείται η αθανασία της ύλης και της ενέργειάς μας, αφού τίποτα στο Σύμπαν δεν χάνεται αλλά μετασχηματίζεται.
Η ανθρώπινη όμως ύπαρξη, όπως την γνωρίζουμε, φαίνεται ότι ολοκληρώνεται οριστικά και αμετάκλητα με τον θάνατο.
Δεν θα πρέπει, επομένως, να αναμένουμε ανάσταση νεκρών με τη φυσική έννοια, διότι το σώμα μας αποσυντίθεται στα στοιχεία από τα οποία αποτελείται και μετασχηματίζεται σε νέες μορφές ύλης.
Παράλληλα, η ενέργειά μας απελευθερώνεται στο Σύμπαν και επιστρέφει στη γενικότερη «δεξαμενή ενέργειας» της φύσης.
Αν αυτή η απελευθερούμενη ενέργεια αποτελεί εκείνο που οι άνθρωποι ονομάζουν «ψυχή», κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα.
Πάντως, κοινή είναι η πεποίθηση πολλών ανθρώπων ότι η ψυχή είναι αθάνατη, στον βαθμό που η ενέργεια —αλλά και η ύλη— στο Σύμπαν δεν εξαφανίζονται, αλλά απλώς μετασχηματίζονται συνεχώς στο μεγάλο εργαστήριο της φύσης.
Άρθρο 6
Η προέλευση της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang)
Η δημιουργία της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang), δηλαδή της θεωρίας που υποστηρίζει την ύπαρξη κάποιας αρχικής στιγμής δημιουργίας του Σύμπαντος, σε αντίθεση με την αντίληψη μιας αιώνιας και αμετάβλητης κοσμικής πραγματικότητας, ερμηνεύεται από ορισμένους ως προσπάθεια συμβιβασμού με την ιδέα της ύπαρξης του Θεού.
Η θεωρία αυτή στηρίχθηκε στη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν και, σύμφωνα με την άποψη ορισμένων θεολογούντων επιστημόνων, βρίσκεται σε συμφωνία με τη θεολογική αντίληψη περί δημιουργίας του κόσμου από έναν υπερφυσικό και εξωσυμπαντικό Θεό.
Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζεται από ορισμένους ότι το επιστημονικό και ακαδημαϊκό κατεστημένο έχει αποδεχθεί αυτή τη θεωρία σχεδόν ως δόγμα και απορρίπτει άλλες προσεγγίσεις, όπως τη θεωρία της «σταθερής κατάστασης», ή ακόμη και την απλή αμφισβήτηση ορισμένων στοιχείων της.
Άρθρο 7
Τα επιχειρήματα των θεολογούντων επιστημόνων για την ύπαρξη του Υπερδημιουργού
Οι βασικές θέσεις στις οποίες στηρίζουν οι θεολογούντες την ύπαρξη ενός Υπερδημιουργού συνοψίζονται στα ακόλουθα:
1. Η Μεγάλη Έκρηξη
Η Μεγάλη Έκρηξη θεωρείται από ορισμένους θεολογούντες επιστήμονες έργο του Θεού και παρουσιάζεται ως συμβατή, σε γενικές γραμμές, με την αφήγηση της δημιουργίας στη Βίβλο.
Κατά την άποψή τους, η ύπαρξη μιας αρχικής στιγμής του Σύμπαντος υποδηλώνει την ανάγκη ύπαρξης μιας πρώτης αιτίας ή ενός Δημιουργού.
2. Ο κώδικας του DNA
Η αποθήκευση των πληροφοριών στο DNA θεωρείται από τους υποστηρικτές αυτής της άποψης ένδειξη ότι υπάρχει κάποιος Δημιουργός, ο οποίος έθεσε τον κώδικα της ζωής.
Οι ίδιοι δεν αποδέχονται ότι η φύση, μέσω των νόμων της εξέλιξης και των φυσικών διαδικασιών, μπορεί να οδηγήσει από μόνη της στη δημιουργία τόσο πολύπλοκων συστημάτων.
3. Η δημιουργία της ζωής
Θεολογούντες βιολόγοι και μαθηματικοί εκφράζουν επίσης αμφιβολίες σχετικά με το αν η ζωή μπορεί να δημιουργηθεί αυτοδύναμα, χωρίς την παρέμβαση ενός Δημιουργού Θεού.
Το ερώτημα που θέτουν είναι αν οι φυσικές διαδικασίες επαρκούν για την εμφάνιση της ζωής ή αν απαιτείται κάποια εξωτερική δημιουργική αρχή.
4. Οι νόμοι του Σύμπαντος
Κατά την άποψή τους, οι νόμοι που διέπουν το Σύμπαν δεν δημιουργήθηκαν τυχαία αλλά τέθηκαν από τον Θεό.
Η αρμονία, η ακρίβεια και η σταθερότητα με την οποία λειτουργεί το Σύμπαν θεωρούνται από αυτούς ενδείξεις μιας ανώτερης δημιουργικής νοημοσύνης.
5. Η ηθική και η ανθρώπινη συνείδηση
Από κοντά έρχονται και ορισμένοι φιλόσοφοι, οι οποίοι θεωρούν ότι η ανθρώπινη ηθική αποτελεί δημιούργημα του Θεού και όχι αποτέλεσμα της φυσικής εξέλιξης.
Θέτουν το ερώτημα:
«Ποιος έδωσε στον άνθρωπο τη
συνείδηση;»
Ωστόσο, σύμφωνα με την αντίθετη άποψη, η ίδια η φύση φαίνεται να διαθέτει τους δικούς της κανόνες και τη δική της «ηθική» λειτουργία.
Η φύση δεν πραγματοποιεί συναλλαγές ούτε κάνει διακρίσεις. Δεν εξαπατά ούτε παραβιάζει τους δικούς της νόμους. Είναι αμερόληπτη στην εφαρμογή τους και κάθε παραβίαση αυτών των νόμων έχει συνέπειες, άμεσες ή έμμεσες.
6. Η παγκόσμια θρησκευτική πίστη
Τέλος, η ευρεία συμμετοχή των ανθρώπων σε θρησκείες και η διαχρονική πίστη στην ύπαρξη του Θεού αποτελεί, σύμφωνα με τους θεολογούντες, ένα ακόμη επιχείρημα υπέρ της ύπαρξής Του.
Το ερώτημα που τίθεται είναι:
Τι είναι εκείνο που κάνει ανθρώπους
κάθε φύλου, φυλής, χρώματος και μορφωτικού επιπέδου να έχουν βιώσει κάποια
εμπειρία που θεωρούν υπερανθρώπινη;
Πώς εξηγούνται η πίστη στα θαύματα, στη θεία ίαση, στις προφητείες, στις αποκαλύψεις, στο υπερφυσικό και σε φαινόμενα που θεωρούνται ανεξιχνίαστα;
Άρθρο 8
Θρησκεία, κοινωνία και ανθρώπινη πίστη
Όλα αυτά, κατά την κριτική άποψη του γράφοντος, αξιοποιούνται από το θρησκευτικό ιερατείο, το οποίο κατευθύνει τις μάζες στο όνομα κάποιας θεότητας.
Όμως ο Θεός κάθε θρησκευτικής παράδοσης διαφέρει από τον Θεό των άλλων θρησκειών. Για τον λόγο αυτό δημιουργούνται θρησκευτικές αντιπαραθέσεις, συγκρούσεις και πόλεμοι για την επικράτηση της μιας πίστης έναντι της άλλης.
Στις ημέρες μας, η επικρατέστερη θρησκευτική παράδοση παγκοσμίως είναι εκείνη που συνδέεται με τον Αβραάμ και τους απογόνους του, δηλαδή:
- τον Ιουδαϊσμό,
- τον Χριστιανισμό,
- τον Ισλαμισμό.
Όπου και αν ταξιδέψει κάποιος στον κόσμο και διαμείνει σε κάποιο ξενοδοχείο, μπορεί να μη βρει πάντα τις απαραίτητες ανέσεις, όπως πετσέτα ή σαπούνι, είναι όμως πολύ πιθανό να βρει ένα αντίτυπο της Βίβλου.
Στη Βίβλο παραπέμπουν συχνά, για ζητήματα σχετικά με το Σύμπαν και τη δημιουργία, τόσο οι θεοσεβούμενοι επιστήμονες όσο και εκείνοι οι οποίοι επιθυμούν να ακολουθήσουν μια συγκεκριμένη κοινωνική ή επαγγελματική πορεία χωρίς συγκρούσεις με το θρησκευτικό κατεστημένο.
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΚΑΙ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ
ΓΝΩΣΗ
Άρθρο 9
Ο Αρμονικός Χορός του Σύμπαντος
Από τα αρχαιότατα χρόνια ο άνθρωπος στράφηκε προς τον Ουρανό με δέος και απορία, προσπαθώντας να κατανοήσει το αχανές Σύμπαν που εκτείνεται πέρα από τα όρια της Γης.
Στην αρχή, με γυμνό οφθαλμό, μπορούσε να παρατηρήσει περίπου 4.000 ουράνια σώματα. Άλλα από αυτά φαίνονταν να διαγράφουν περιοδικές τροχιές και άλλα να παραμένουν ακίνητα στο στερέωμα.
Οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν μεταξύ των πρωτοπόρων στην έρευνα του Ουρανού. Μεγάλες μορφές, όπως ο Αριστοτέλης, ο Πυθαγόρας, ο Αρίσταρχος και ο Πτολεμαίος, συνέβαλαν σημαντικά στη μελέτη των ουράνιων φαινομένων.
Η βασική διαφορά των Ελλήνων σε σχέση με τους Αιγυπτίους, τους Βαβυλωνίους και άλλους αρχαίους λαούς ήταν ότι οι Έλληνες προσέγγισαν τον Ουρανό ως αστρονόμοι, ενώ οι άλλοι λαοί ασχολήθηκαν κυρίως με την αστρολογία και την πρόβλεψη γεγονότων μέσω των άστρων.
Άρθρο 10
Το ηλιοκεντρικό σύστημα και η ελληνική προέλευση της αστρονομικής γνώσης
Κατά την εποχή της Αναγέννησης εμφανίστηκε ο Νικόλαος Κοπέρνικος με το ηλιοκεντρικό του σύστημα, ανατρέποντας την έως τότε επικρατούσα αντίληψη ότι η Γη αποτελούσε το κέντρο του Σύμπαντος.
Ο Κοπέρνικος (1473–1543), ο οποίος γνώριζε πολύ καλά την ελληνική γλώσσα και την αρχαία ελληνική γραμματεία, θεωρείται από τον γράφοντα ότι βασίστηκε στη θεωρία του Σάμιου Αρίσταρχου και την παρουσίασε ως δική του.
Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ενώ στο αρχικό του έργο υπήρχε αναφορά στον Αρίσταρχο, η αναφορά αυτή αργότερα αφαιρέθηκε.
Παρόμοια οικειοποίηση αρχαίας γνώσης αποδίδεται και στον Γαλιλαίο (1564–1642) και σε άλλους μεταγενέστερους επιστήμονες.
Ωστόσο, το ηλιοκεντρικό σύστημα ήταν γνωστό στον ελληνικό κόσμο ήδη από την αρχαιότητα, ακόμη και από την εποχή των Ορφικών.
Στους Ορφικούς Ύμνους αναφέρονται χαρακτηρισμοί για τον Ήλιο που, σύμφωνα με την ερμηνεία του γράφοντος, φανερώνουν γνώση της ηλιακής κίνησης:
- «Εύδρομος» (8,6), δηλαδή αυτός που κινείται γρήγορα στον ουρανό.
- «Ακάμας» (8,6), δηλαδή ακούραστος και ακαταπόνητος.
- «Κυκλοέλικτος» και «πυρίδρομος» (8,11), δηλαδή αυτός που κινείται κυκλικά.
- «Συ χορεύων δια τεσσάρων ποδών (8,5) διατρέχεις την εκλειπτικήν», δηλαδή εκτελείς κυκλικές κινήσεις μέσα στις τέσσερις εποχές.
- «Ελαύνει οίμον ... κυκλοέλικτος» (8,7), δηλαδή ο Ήλιος κινείται στον δρόμο του κυκλικά.
- Ο Ήλιος ονομάζεται «κοσμοκράτωρ» και «δεσπότης του κόσμου», ενώ αναφέρεται ότι φέρει «παντός κόσμου σφραγίδα τυπώτιν», δηλαδή τη σφραγίδα με την οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος.
- Αναφέρεται επίσης ότι «ο Ήλιος έλκει τον κόσμον».
- Υπάρχει αναφορά στη σφαιρικότητα της Γης.
Όλα αυτά, σύμφωνα με το κείμενο, είχαν διατυπωθεί πολλούς αιώνες πριν από τον Νεύτωνα (1687 μ.Χ.), ο οποίος διατύπωσε τον νόμο της παγκόσμιας έλξης.
Άρθρο 11
Ο Αρίσταρχος, ο Αρχιμήδης και η κίνηση της Γης
Ο Αρχιμήδης (περίπου 250 π.Χ.), στο έργο του «Ψαμμίτης», αναφέρει:
«Ταν δε γαν περιφέρεσθαι περί τον άλιον κατά κύκλου περιφέρειαν, ος έστιν εν τω μέσω των δρόμων κείμενος».
Η αναφορά αυτή θεωρείται από τον γράφοντα ως ένδειξη ότι η ιδέα της κίνησης της Γης γύρω από τον Ήλιο ήταν γνωστή στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.
Για τον Ήλιο και τη Σελήνη είχε επίσης διατυπωθεί το φαινόμενο του Σάρρου.
Ο κύκλος αυτός έχει διάρκεια περίπου 18 έτη και 11 ημέρες, δηλαδή 6.585 ημέρες. Κατά το διάστημα αυτό ο Ήλιος, η Σελήνη και η γραμμή των δεσμών επανέρχονται σε παρόμοια σχετική θέση μεταξύ τους.
Με βάση αυτή την περιοδικότητα, οι σεληνιακές φάσεις και οι ηλιακές εκλείψεις επανέρχονται σε αντίστοιχη σειρά.
Άρθρο 12
Η αρμονία των ουρανίων σωμάτων και οι νόμοι της φύσης
Είναι πράγματι εντυπωσιακό το γεγονός ότι τα ουράνια σώματα κινούνται επί δισεκατομμύρια χρόνια στις τροχιές τους χωρίς να συγκρούονται μεταξύ τους.
Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος, φανερώνει έναν σοφό προγραμματισμό που διέπει το λεγόμενο «Νομοτεχνείο της Φύσεως».
Η μελέτη των κινήσεων της Γης βοηθά τον άνθρωπο να εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα και να κατανοεί καλύτερα τα φυσικά φαινόμενα. Για παράδειγμα, οι παρατηρήσεις των κινήσεων της Γης συμβάλλουν στη μελέτη φαινομένων όπως οι σεισμοί.
Παράλληλα, οι παρατηρήσεις του Ήλιου και ιδιαίτερα των ηλιακών εκρήξεων παρέχουν σημαντικά στοιχεία για την πρόγνωση του καιρού και για την επίδραση που μπορούν να έχουν οι ηλιακές δραστηριότητες στις ασύρματες επικοινωνίες.
Είναι πράγματι αξιοθαύμαστο πώς, μέσα στους ατελεύτητους αιώνες της κοσμικής ιστορίας, τα ουράνια σώματα δεν συγκρούονται μεταξύ τους, ενώ εκτελούν συνεχώς και αυτομάτως πολλαπλές συνδυασμένες κινήσεις.
Οι κινήσεις αυτές προσαρμόζονται διαρκώς τόσο ως προς τη δική τους λειτουργία όσο και, κυρίως, ως προς τη σχέση τους με τα μεγαλύτερα ουράνια σώματα τα οποία ακολουθούν αδιάλειπτα.
Στο ηλιακό μας σύστημα, το βασικό σημείο αναφοράς είναι ο Ήλιος.
Οι διάφορες κινήσεις των ουρανίων σωμάτων φαίνεται ότι εξυπηρετούν συγκεκριμένες λειτουργίες. Ιδιαίτερα ορισμένες από αυτές συνδέονται με τις κλιματικές μεταβολές, ενώ άλλες σχετίζονται με ευρύτερα γεωλογικά και φυσικά φαινόμενα.
Άρθρο 13
Οι κινήσεις της Γης και η δυνατότητα ύπαρξης ζωής
Ο άξονας της Γης παραμένει σταθερός, γεγονός που φαίνεται από το ότι συνεχίζει να δείχνει προς τον Πολικό Αστέρα, με μικρή μόνο απόκλιση κλάσματος της μοίρας ανά αιώνα.
Η περιστροφή του Ήλιου γύρω από τον άξονά του παραμένει επίσης σταθερή και διαρκεί περίπου 25 ημέρες, παρά τις φαινομενικές διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται.
Από τη μελέτη των κινήσεων των ουρανίων σωμάτων μπορούμε να οδηγηθούμε σε συμπεράσματα σχετικά με την πιθανότητα ύπαρξης ζωής και σε άλλους πλανήτες ή ουράνια σώματα.
Όσο πιο κυκλικές είναι οι τροχιές ενός ουρανίου σώματος, τόσο μεγαλύτερες θεωρούνται οι πιθανότητες να υπάρχουν σταθερές συνθήκες κατάλληλες για ζωή.
Αντίθετα, όσο πιο ελλειπτικές είναι οι τροχιές, τόσο αυξάνονται οι μεγάλες μεταβολές θερμοκρασίας, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη ζωής.
Βεβαίως, σημαντικό ρόλο παίζει και η απόσταση από τον πλησιέστερο αστέρα.
Αν ένα ουράνιο σώμα βρίσκεται πολύ κοντά σε έναν αστέρα, επικρατούν υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στον Ερμή.
Αντίθετα, αν βρίσκεται πολύ μακριά, επικρατούν ακραίες συνθήκες ψύχους, όπως στον Πλούτωνα.
Για να υπάρξει ζωή, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, απαιτείται μία ενδιάμεση απόσταση από τον αστέρα, όπως συμβαίνει στη Γη.
Άρθρο 14
Οι ακραίες μορφές ουρανίων σωμάτων
Όσον αφορά ορισμένες ιδιαίτερες κατηγορίες ουρανίων σωμάτων, όπως τα κβάζαρ, τα πάλσαρ και οι μελανές οπές, οι συνθήκες διαφοροποιούνται σημαντικά.
Οι κινήσεις και οι φυσικές διεργασίες αυτών των σωμάτων παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, και σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος, επικρατεί η αρχή της ισορροπίας και της αλληλεπίδρασης των φυσικών νόμων.
Εξαίρεση αποτελούν οι μελανές οπές, όπου επικρατούν εξαιρετικά ιδιόμορφες συνθήκες, οι οποίες ακόμη και σήμερα αποτελούν αντικείμενο έντονης επιστημονικής μελέτης.
Άρθρο 15
Οι οκτώ κινήσεις των ουρανίων σωμάτων
Η πρώτη κίνηση, η αυτοπεριστροφή, μετατρέπει το ουράνιο σώμα σε ένα είδος γυροσκοπίου, με αποτέλεσμα να διατηρεί σταθερό τον άξονά του και να δημιουργεί ηλεκτρομαγνητικό πεδίο.
Η δεύτερη και η τρίτη κίνηση έχουν επιδράσεις στις καιρικές συνθήκες, δημιουργώντας τις απαραίτητες δυναμικές ισορροπίες.
Η τέταρτη κίνηση δημιουργεί στενή σχέση μεταξύ ενός ουρανίου σώματος και ενός πολύ μεγαλύτερου γειτονικού σώματος.
Στην περίπτωση της Γης, η σχέση αυτή αφορά την αλληλεπίδρασή της με τον Ήλιο, χωρίς όμως ποτέ να φθάνει σε οριακές ταχύτητες.
Οι υπόλοιπες κινήσεις (πέμπτη έως όγδοη) είναι παλινδρομικές κινήσεις και εξασφαλίζουν στα ουράνια σώματα:
α) τη διαμόρφωση της δομής τους,
β) την εμφάνιση περιοδικών δυνάμεων με ποικίλες επιδράσεις,
γ) κατάλληλες συνθήκες κλιματικής εναλλαγής και δυνατότητες ανάπτυξης πολιτισμών
στο Σύμπαν.
Άρθρο 17
Ο Αστρικός Χάρτης του
Ιππάρχου
Ο καθηγητής Μπράντλεϊ Σέφερ (Bradley Schaefer)
του Πανεπιστημίου της Λουιζιάνας, κατά τη διάρκεια επιστημονικής ημερίδας στο
Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας, προχώρησε σε μία σημαντική ανακοίνωση σχετικά με
τον Αστρικό Χάρτη του Ιππάρχου.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό καθηγητή, ο Ίππαρχος
μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένας από τους σημαντικότερους αστρονόμους της
αρχαιότητας.
Ήταν εκείνος που συνέταξε τον περίφημο κατάλογο
των 1.080 αστέρων και άσκησε μεγάλη επιρροή στον μεταγενέστερό του Πτολεμαίο.
Στον Ίππαρχο αναφέρονται επίσης μεταγενέστεροι συγγραφείς, όπως ο Στράβων, ο Πλούταρχος και ο Πλίνιος, οι οποίοι αναγνωρίζουν τη μεγάλη προσφορά του «μεγάλου αυτού αστρονόμου», ο οποίος έθεσε τις βάσεις της συστηματικής αστρονομικής παρατήρησης.
Άρθρο 18
Ο Άτλας του Φαρνέζε και
η διατήρηση της αρχαίας αστρονομικής γνώσης
Αντίγραφο του χαμένου αστρικού χάρτη του
Ιππάρχου θεωρείται ότι διασώζεται στο ρωμαϊκό άγαλμα του μυθικού Άτλαντα, ο
οποίος κρατά στους ώμους του την ουράνια σφαίρα.
Το άγαλμα αυτό, γνωστό ως Άτλας του Φαρνέζε, αποτελεί ένα από τα
σημαντικότερα έργα της αρχαίας αστρονομικής παράδοσης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ιστορικών της
τέχνης, το ρωμαϊκό άγαλμα αποτελεί αντίγραφο αρχαιότερου ελληνικού πρωτοτύπου,
όπως συνηθιζόταν κατά τη ρωμαϊκή εποχή.
Το άγαλμα χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. και
παρουσιάζει με λεπτομέρεια την απεικόνιση του ουράνιου χάρτη πάνω στην ουράνια
σφαίρα που φέρει ο Άτλας.
Η σφαίρα έχει διάμετρο περίπου 33,8 εκατοστά
και απεικονίζει 41 ελληνικούς αστερισμούς, καθώς επίσης τον ουράνιο ισημερινό,
τους τροπικούς κύκλους και την εκλειπτική.
Το ύψος του αγάλματος ανέρχεται περίπου στα 2,1 μέτρα.
Άρθρο 19
Η συμβολή του Ιππάρχου
στην αστρονομία
Ο κατάλογος των αστέρων του Ιππάρχου
δημιουργήθηκε περίπου το 129 π.Χ. και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες
εργασίες της αρχαίας αστρονομίας.
Από τις πληροφορίες αυτές άντλησαν αργότερα οι
Άραβες αστρονόμοι τα απαραίτητα στοιχεία για τις δικές τους παρατηρήσεις και
υπολογισμούς.
Η σημαντική συμβολή του καθηγητή Σέφερ ήταν
ότι κατόρθωσε να ταυτοποιήσει τα στοιχεία του χάρτη του Ιππάρχου με την
απεικόνιση των αστερισμών πάνω στην ουράνια σφαίρα του Άτλαντα.
Μπορεί οι Βαβυλώνιοι και οι Αιγύπτιοι να ασχολήθηκαν επίσης με την παρατήρηση του ουρανού, όμως εκείνο που διαφοροποιεί τους Έλληνες είναι ότι ανέπτυξαν την αστρονομία ως επιστημονική μελέτη και όχι μόνο ως μέσο αστρολογικών προβλέψεων.
Άρθρο 20
Η μετάπτωση των
ισημερινών και η κληρονομιά του Ιππάρχου
Σύμφωνα με τον καθηγητή Σέφερ, ο Ίππαρχος ήταν
ο πρώτος που ανακάλυψε το φαινόμενο της μετάπτωσης των ισημερινών.
Το φαινόμενο αυτό δείχνει ότι η θέση των
αστερισμών μεταβάλλεται σταδιακά σε σχέση με την εποχή του έτους, λόγω της
αργής μεταβολής του άξονα περιστροφής της Γης.
Παρά τη μεγάλη συμβολή του, μόνο ένα έργο του
Ιππάρχου έχει διασωθεί μέχρι σήμερα, το έργο «Εις Αστερισμούς».
Η ανακάλυψη των αστερισμών στον χάρτη του
Ιππάρχου αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα που απασχολούν
τους αστρονόμους, όπως:
- Ποιες συντεταγμένες
χρησιμοποίησε ο Ίππαρχος για τις παρατηρήσεις του;
Άρθρο 6
Η προέλευση της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang)
Η δημιουργία της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang), δηλαδή της θεωρίας που υποστηρίζει την ύπαρξη κάποιας αρχικής στιγμής δημιουργίας του Σύμπαντος, σε αντίθεση με την αντίληψη μιας αιώνιας και αμετάβλητης κοσμικής πραγματικότητας, ερμηνεύεται από ορισμένους ως προσπάθεια συμβιβασμού με την ιδέα της ύπαρξης του Θεού.
Η θεωρία αυτή στηρίχθηκε στη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν και, σύμφωνα με την άποψη ορισμένων θεολογούντων επιστημόνων, βρίσκεται σε συμφωνία με τη θεολογική αντίληψη περί δημιουργίας του κόσμου από έναν υπερφυσικό και εξωσυμπαντικό Θεό.
Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζεται από ορισμένους ότι το επιστημονικό και ακαδημαϊκό κατεστημένο έχει αποδεχθεί αυτή τη θεωρία σχεδόν ως δόγμα και απορρίπτει άλλες προσεγγίσεις, όπως τη θεωρία της «σταθερής κατάστασης», ή ακόμη και την απλή αμφισβήτηση ορισμένων στοιχείων της.
Άρθρο 7
Τα επιχειρήματα των θεολογούντων επιστημόνων για την ύπαρξη του Υπερδημιουργού
Οι βασικές θέσεις στις οποίες στηρίζουν οι θεολογούντες την ύπαρξη ενός Υπερδημιουργού συνοψίζονται στα ακόλουθα:
1. Η Μεγάλη Έκρηξη
Η Μεγάλη Έκρηξη θεωρείται από ορισμένους θεολογούντες επιστήμονες έργο του Θεού και παρουσιάζεται ως συμβατή, σε γενικές γραμμές, με την αφήγηση της δημιουργίας στη Βίβλο.
Κατά την άποψή τους, η ύπαρξη μιας αρχικής στιγμής του Σύμπαντος υποδηλώνει την ανάγκη ύπαρξης μιας πρώτης αιτίας ή ενός Δημιουργού.
2. Ο κώδικας του DNA
Η αποθήκευση των πληροφοριών στο DNA θεωρείται από τους υποστηρικτές αυτής της άποψης ένδειξη ότι υπάρχει κάποιος Δημιουργός, ο οποίος έθεσε τον κώδικα της ζωής.
Οι ίδιοι δεν αποδέχονται ότι η φύση, μέσω των νόμων της εξέλιξης και των φυσικών διαδικασιών, μπορεί να οδηγήσει από μόνη της στη δημιουργία τόσο πολύπλοκων συστημάτων.
3. Η δημιουργία της ζωής
Θεολογούντες βιολόγοι και μαθηματικοί εκφράζουν επίσης αμφιβολίες σχετικά με το αν η ζωή μπορεί να δημιουργηθεί αυτοδύναμα, χωρίς την παρέμβαση ενός Δημιουργού Θεού.
Το ερώτημα που θέτουν είναι αν οι φυσικές διαδικασίες επαρκούν για την εμφάνιση της ζωής ή αν απαιτείται κάποια εξωτερική δημιουργική αρχή.
4. Οι νόμοι του Σύμπαντος
Κατά την άποψή τους, οι νόμοι που διέπουν το Σύμπαν δεν δημιουργήθηκαν τυχαία αλλά τέθηκαν από τον Θεό.
Η αρμονία, η ακρίβεια και η σταθερότητα με την οποία λειτουργεί το Σύμπαν θεωρούνται από αυτούς ενδείξεις μιας ανώτερης δημιουργικής νοημοσύνης.
5. Η ηθική και η ανθρώπινη συνείδηση
Από κοντά έρχονται και ορισμένοι φιλόσοφοι, οι οποίοι θεωρούν ότι η ανθρώπινη ηθική αποτελεί δημιούργημα του Θεού και όχι αποτέλεσμα της φυσικής εξέλιξης.
Θέτουν το ερώτημα:
«Ποιος έδωσε στον άνθρωπο τη συνείδηση;»
Ωστόσο, σύμφωνα με την αντίθετη άποψη, η ίδια η φύση φαίνεται να διαθέτει τους δικούς της κανόνες και τη δική της «ηθική» λειτουργία.
Η φύση δεν πραγματοποιεί συναλλαγές ούτε κάνει διακρίσεις. Δεν εξαπατά ούτε παραβιάζει τους δικούς της νόμους. Είναι αμερόληπτη στην εφαρμογή τους και κάθε παραβίαση αυτών των νόμων έχει συνέπειες, άμεσες ή έμμεσες.
6. Η παγκόσμια θρησκευτική πίστη
Τέλος, η ευρεία συμμετοχή των ανθρώπων σε θρησκείες και η διαχρονική πίστη στην ύπαρξη του Θεού αποτελεί, σύμφωνα με τους θεολογούντες, ένα ακόμη επιχείρημα υπέρ της ύπαρξής Του.
Το ερώτημα που τίθεται είναι:
Τι είναι εκείνο που κάνει ανθρώπους κάθε φύλου, φυλής, χρώματος και μορφωτικού επιπέδου να έχουν βιώσει κάποια εμπειρία που θεωρούν υπερανθρώπινη;
Πώς εξηγούνται η πίστη στα θαύματα, στη θεία ίαση, στις προφητείες, στις αποκαλύψεις, στο υπερφυσικό και σε φαινόμενα που θεωρούνται ανεξιχνίαστα;
Άρθρο 8
Θρησκεία, κοινωνία και ανθρώπινη πίστη
Όλα αυτά, κατά την κριτική άποψη του γράφοντος, αξιοποιούνται από το θρησκευτικό ιερατείο, το οποίο κατευθύνει τις μάζες στο όνομα κάποιας θεότητας.
Όμως ο Θεός κάθε θρησκευτικής παράδοσης διαφέρει από τον Θεό των άλλων θρησκειών. Για τον λόγο αυτό δημιουργούνται θρησκευτικές αντιπαραθέσεις, συγκρούσεις και πόλεμοι για την επικράτηση της μιας πίστης έναντι της άλλης.
Στις ημέρες μας, η επικρατέστερη θρησκευτική παράδοση παγκοσμίως είναι εκείνη που συνδέεται με τον Αβραάμ και τους απογόνους του, δηλαδή:
- τον Ιουδαϊσμό,
- τον Χριστιανισμό,
- τον Ισλαμισμό.
Όπου και αν ταξιδέψει κάποιος στον κόσμο και διαμείνει σε κάποιο ξενοδοχείο, μπορεί να μη βρει πάντα τις απαραίτητες ανέσεις, όπως πετσέτα ή σαπούνι, είναι όμως πολύ πιθανό να βρει ένα αντίτυπο της Βίβλου.
Στη Βίβλο παραπέμπουν συχνά, για ζητήματα σχετικά με το Σύμπαν και τη δημιουργία, τόσο οι θεοσεβούμενοι επιστήμονες όσο και εκείνοι οι οποίοι επιθυμούν να ακολουθήσουν μια συγκεκριμένη κοινωνική ή επαγγελματική πορεία χωρίς συγκρούσεις με το θρησκευτικό κατεστημένο.
Στο επόμενο τμήμα συνεχίζω με:
Άρθρο 9 – Ο Αρμονικός Χορός του Σύμπαντος και η ελληνική αστρονομική παράδοση.
ο.κ
Συνεχίζω με την ίδια επιμέλεια, χωρίς αλλαγή του νοήματος ή της βασικής επιχειρηματολογίας.
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΚΑΙ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΓΝΩΣΗ
Άρθρο 9
Ο Αρμονικός Χορός του Σύμπαντος
Από τα αρχαιότατα χρόνια ο άνθρωπος στράφηκε προς τον Ουρανό με δέος και απορία, προσπαθώντας να κατανοήσει το αχανές Σύμπαν που εκτείνεται πέρα από τα όρια της Γης.
Στην αρχή, με γυμνό οφθαλμό, μπορούσε να παρατηρήσει περίπου 4.000 ουράνια σώματα. Άλλα από αυτά φαίνονταν να διαγράφουν περιοδικές τροχιές και άλλα να παραμένουν ακίνητα στο στερέωμα.
Οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν μεταξύ των πρωτοπόρων στην έρευνα του Ουρανού. Μεγάλες μορφές, όπως ο Αριστοτέλης, ο Πυθαγόρας, ο Αρίσταρχος και ο Πτολεμαίος, συνέβαλαν σημαντικά στη μελέτη των ουράνιων φαινομένων.
Η βασική διαφορά των Ελλήνων σε σχέση με τους Αιγυπτίους, τους Βαβυλωνίους και άλλους αρχαίους λαούς ήταν ότι οι Έλληνες προσέγγισαν τον Ουρανό ως αστρονόμοι, ενώ οι άλλοι λαοί ασχολήθηκαν κυρίως με την αστρολογία και την πρόβλεψη γεγονότων μέσω των άστρων.
Άρθρο 10
Το ηλιοκεντρικό σύστημα και η ελληνική προέλευση της αστρονομικής γνώσης
Κατά την εποχή της Αναγέννησης εμφανίστηκε ο Νικόλαος Κοπέρνικος με το ηλιοκεντρικό του σύστημα, ανατρέποντας την έως τότε επικρατούσα αντίληψη ότι η Γη αποτελούσε το κέντρο του Σύμπαντος.
Ο Κοπέρνικος (1473–1543), ο οποίος γνώριζε πολύ καλά την ελληνική γλώσσα και την αρχαία ελληνική γραμματεία, θεωρείται από τον γράφοντα ότι βασίστηκε στη θεωρία του Σάμιου Αρίσταρχου και την παρουσίασε ως δική του.
Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ενώ στο αρχικό του έργο υπήρχε αναφορά στον Αρίσταρχο, η αναφορά αυτή αργότερα αφαιρέθηκε.
Παρόμοια οικειοποίηση αρχαίας γνώσης αποδίδεται και στον Γαλιλαίο (1564–1642) και σε άλλους μεταγενέστερους επιστήμονες.
Ωστόσο, το ηλιοκεντρικό σύστημα ήταν γνωστό στον ελληνικό κόσμο ήδη από την αρχαιότητα, ακόμη και από την εποχή των Ορφικών.
Στους Ορφικούς Ύμνους αναφέρονται χαρακτηρισμοί για τον Ήλιο που, σύμφωνα με την ερμηνεία του γράφοντος, φανερώνουν γνώση της ηλιακής κίνησης:
- «Εύδρομος» (8,6), δηλαδή αυτός που κινείται γρήγορα στον ουρανό.
- «Ακάμας» (8,6), δηλαδή ακούραστος και ακαταπόνητος.
- «Κυκλοέλικτος» και «πυρίδρομος» (8,11), δηλαδή αυτός που κινείται κυκλικά.
- «Συ χορεύων δια τεσσάρων ποδών (8,5) διατρέχεις την εκλειπτικήν», δηλαδή εκτελείς κυκλικές κινήσεις μέσα στις τέσσερις εποχές.
- «Ελαύνει οίμον ... κυκλοέλικτος» (8,7), δηλαδή ο Ήλιος κινείται στον δρόμο του κυκλικά.
- Ο Ήλιος ονομάζεται «κοσμοκράτωρ» και «δεσπότης του κόσμου», ενώ αναφέρεται ότι φέρει «παντός κόσμου σφραγίδα τυπώτιν», δηλαδή τη σφραγίδα με την οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος.
- Αναφέρεται επίσης ότι «ο Ήλιος έλκει τον κόσμον».
- Υπάρχει αναφορά στη σφαιρικότητα της Γης.
Όλα αυτά, σύμφωνα με το κείμενο, είχαν διατυπωθεί πολλούς αιώνες πριν από τον Νεύτωνα (1687 μ.Χ.), ο οποίος διατύπωσε τον νόμο της παγκόσμιας έλξης.
Άρθρο 11
Ο Αρίσταρχος, ο Αρχιμήδης και η κίνηση της Γης
Ο Αρχιμήδης (περίπου 250 π.Χ.), στο έργο του «Ψαμμίτης», αναφέρει:
«Ταν δε γαν περιφέρεσθαι περί τον άλιον κατά κύκλου περιφέρειαν, ος έστιν εν τω μέσω των δρόμων κείμενος».
Η αναφορά αυτή θεωρείται από τον γράφοντα ως ένδειξη ότι η ιδέα της κίνησης της Γης γύρω από τον Ήλιο ήταν γνωστή στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.
Για τον Ήλιο και τη Σελήνη είχε επίσης διατυπωθεί το φαινόμενο του Σάρρου.
Ο κύκλος αυτός έχει διάρκεια περίπου 18 έτη και 11 ημέρες, δηλαδή 6.585 ημέρες. Κατά το διάστημα αυτό ο Ήλιος, η Σελήνη και η γραμμή των δεσμών επανέρχονται σε παρόμοια σχετική θέση μεταξύ τους.
Με βάση αυτή την περιοδικότητα, οι σεληνιακές φάσεις και οι ηλιακές εκλείψεις επανέρχονται σε αντίστοιχη σειρά.
Στο επόμενο τμήμα συνεχίζω με:
Άρθρο 12 – Η λειτουργία του Σύμπαντος, οι νόμοι της φύσης και οι κινήσεις των ουρανίων σωμάτων.
ο.κ
Συνεχίζω την επιμέλεια, διατηρώντας το περιεχόμενο, τις έννοιες και τη συλλογιστική του κειμένου σας.
Άρθρο 12
Η αρμονία των ουρανίων σωμάτων και οι νόμοι της φύσης
Είναι πράγματι εντυπωσιακό το γεγονός ότι τα ουράνια σώματα κινούνται επί δισεκατομμύρια χρόνια στις τροχιές τους χωρίς να συγκρούονται μεταξύ τους.
Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος, φανερώνει έναν σοφό προγραμματισμό που διέπει το λεγόμενο «Νομοτεχνείο της Φύσεως».
Η μελέτη των κινήσεων της Γης βοηθά τον άνθρωπο να εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα και να κατανοεί καλύτερα τα φυσικά φαινόμενα. Για παράδειγμα, οι παρατηρήσεις των κινήσεων της Γης συμβάλλουν στη μελέτη φαινομένων όπως οι σεισμοί.
Παράλληλα, οι παρατηρήσεις του Ήλιου και ιδιαίτερα των ηλιακών εκρήξεων παρέχουν σημαντικά στοιχεία για την πρόγνωση του καιρού και για την επίδραση που μπορούν να έχουν οι ηλιακές δραστηριότητες στις ασύρματες επικοινωνίες.
Είναι πράγματι αξιοθαύμαστο πώς, μέσα στους ατελεύτητους αιώνες της κοσμικής ιστορίας, τα ουράνια σώματα δεν συγκρούονται μεταξύ τους, ενώ εκτελούν συνεχώς και αυτομάτως πολλαπλές συνδυασμένες κινήσεις.
Οι κινήσεις αυτές προσαρμόζονται διαρκώς τόσο ως προς τη δική τους λειτουργία όσο και, κυρίως, ως προς τη σχέση τους με τα μεγαλύτερα ουράνια σώματα τα οποία ακολουθούν αδιάλειπτα.
Στο ηλιακό μας σύστημα, το βασικό σημείο αναφοράς είναι ο Ήλιος.
Οι διάφορες κινήσεις των ουρανίων σωμάτων φαίνεται ότι εξυπηρετούν συγκεκριμένες λειτουργίες. Ιδιαίτερα ορισμένες από αυτές συνδέονται με τις κλιματικές μεταβολές, ενώ άλλες σχετίζονται με ευρύτερα γεωλογικά και φυσικά φαινόμενα.
Άρθρο 13
Οι κινήσεις της Γης και η δυνατότητα ύπαρξης ζωής
Ο άξονας της Γης παραμένει σταθερός, γεγονός που φαίνεται από το ότι συνεχίζει να δείχνει προς τον Πολικό Αστέρα, με μικρή μόνο απόκλιση κλάσματος της μοίρας ανά αιώνα.
Η περιστροφή του Ήλιου γύρω από τον άξονά του παραμένει επίσης σταθερή και διαρκεί περίπου 25 ημέρες, παρά τις φαινομενικές διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται.
Από τη μελέτη των κινήσεων των ουρανίων σωμάτων μπορούμε να οδηγηθούμε σε συμπεράσματα σχετικά με την πιθανότητα ύπαρξης ζωής και σε άλλους πλανήτες ή ουράνια σώματα.
Όσο πιο κυκλικές είναι οι τροχιές ενός ουρανίου σώματος, τόσο μεγαλύτερες θεωρούνται οι πιθανότητες να υπάρχουν σταθερές συνθήκες κατάλληλες για ζωή.
Αντίθετα, όσο πιο ελλειπτικές είναι οι τροχιές, τόσο αυξάνονται οι μεγάλες μεταβολές θερμοκρασίας, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη ζωής.
Βεβαίως, σημαντικό ρόλο παίζει και η απόσταση από τον πλησιέστερο αστέρα.
Αν ένα ουράνιο σώμα βρίσκεται πολύ κοντά σε έναν αστέρα, επικρατούν υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στον Ερμή.
Αντίθετα, αν βρίσκεται πολύ μακριά, επικρατούν ακραίες συνθήκες ψύχους, όπως στον Πλούτωνα.
Για να υπάρξει ζωή, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, απαιτείται μία ενδιάμεση απόσταση από τον αστέρα, όπως συμβαίνει στη Γη.
Άρθρο 14
Οι ακραίες μορφές ουρανίων σωμάτων
Όσον αφορά ορισμένες ιδιαίτερες κατηγορίες ουρανίων σωμάτων, όπως τα κβάζαρ, τα πάλσαρ και οι μελανές οπές, οι συνθήκες διαφοροποιούνται σημαντικά.
Οι κινήσεις και οι φυσικές διεργασίες αυτών των σωμάτων παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, και σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος, επικρατεί η αρχή της ισορροπίας και της αλληλεπίδρασης των φυσικών νόμων.
Εξαίρεση αποτελούν οι μελανές οπές, όπου επικρατούν εξαιρετικά ιδιόμορφες συνθήκες, οι οποίες ακόμη και σήμερα αποτελούν αντικείμενο έντονης επιστημονικής μελέτης.
Άρθρο 15
Οι οκτώ κινήσεις των ουρανίων σωμάτων
Η πρώτη κίνηση, η αυτοπεριστροφή, μετατρέπει το ουράνιο σώμα σε ένα είδος γυροσκοπίου, με αποτέλεσμα να διατηρεί σταθερό τον άξονά του και να δημιουργεί ηλεκτρομαγνητικό πεδίο.
Η δεύτερη και η τρίτη κίνηση έχουν επιδράσεις στις καιρικές συνθήκες, δημιουργώντας τις απαραίτητες δυναμικές ισορροπίες.
Η τέταρτη κίνηση δημιουργεί στενή σχέση μεταξύ ενός ουρανίου σώματος και ενός πολύ μεγαλύτερου γειτονικού σώματος.
Στην περίπτωση της Γης, η σχέση αυτή αφορά την αλληλεπίδρασή της με τον Ήλιο, χωρίς όμως ποτέ να φθάνει σε οριακές ταχύτητες.
Οι υπόλοιπες κινήσεις (πέμπτη έως όγδοη) είναι παλινδρομικές κινήσεις και εξασφαλίζουν στα ουράνια σώματα:
α) τη διαμόρφωση της δομής τους,
β) την εμφάνιση περιοδικών δυνάμεων με ποικίλες επιδράσεις,
γ) κατάλληλες συνθήκες κλιματικής εναλλαγής και δυνατότητες ανάπτυξης πολιτισμών
στο Σύμπαν.
Συνεχίζω με την ίδια αρχή: διατηρώ το σύνολο του νοήματος, τη συλλογιστική και τις θέσεις του κειμένου σας, ενώ βελτιώνω τη γλώσσα, τη σύνταξη και τη διάρθρωση.
Άρθρο 3
Γιατί βρισκόμαστε στη Γη – Εξωγήινοι ή γηγενείς οι άνθρωποι της Γης
Στο δεύτερο ερώτημα, δηλαδή γιατί βρισκόμαστε στη Γη, η απάντηση μπορεί να δοθεί απλά: διότι εδώ υπήρξαν οι κατάλληλες και ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της ζωής.
Βρισκόμαστε στη Γη επειδή εδώ γεννηθήκαμε και εδώ θα ολοκληρώσουμε την πορεία μας. Το πιθανότερο και απλούστερο συμπέρασμα είναι ότι είμαστε γηγενείς και όχι προερχόμενοι από κάποιον άλλο πλανήτη, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι.
Εξωγήινοι ή γηγενείς οι άνθρωποι της Γης
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι κάποτε έφθασαν στη Γη εξωγήινοι από άλλον πλανήτη και προκάλεσαν μοριακή μετάλλαξη στα γονίδια ορισμένων θηλαστικών —όπως, για παράδειγμα, των πιθήκων— από την οποία δημιουργήθηκε ο «έχων φρόνηση άνθρωπος» (Homo sapiens).
Η άποψη αυτή στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στην παρατήρηση των βιολόγων ότι ο άνθρωπος διαθέτει πολύ μεγάλο ποσοστό κοινών γονιδίων με τα ζώα, αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζει και ορισμένες μικρές γονιδιακές διαφοροποιήσεις, οι οποίες τον κάνουν να ξεχωρίζει από αυτά.
Οι διαφοροποιήσεις αυτές θεωρείται ότι σχετίζονται με την ανάπτυξη της νόησης, της λογικής σκέψης και της συνείδησης, δηλαδή με τα χαρακτηριστικά εκείνα που διαφοροποιούν τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα έμβια όντα.
Ίσως στο μέλλον, όταν οι βιολόγοι θα έχουν αποκωδικοποιήσει πλήρως το ανθρώπινο DNA, μπορέσουν να δώσουν ασφαλέστερες απαντήσεις τόσο στο ερώτημα της προέλευσης του ανθρώπου όσο και σε άλλα συναφή ερωτήματα.
Άρθρο 4
Ο σκοπός της ζωής και η θέση του ανθρώπου στο Σύμπαν
Αναφορικά με το τρίτο ερώτημα, ο γράφων δεν θεωρεί ότι ο άνθρωπος εξυπηρετεί κάποιον συγκεκριμένο προκαθορισμένο σκοπό επειδή υπάρχει, όπως άλλωστε δεν φαίνεται να εξυπηρετούν κάποιον συγκεκριμένο σκοπό ούτε τα ζώα, τα φυτά και τα υπόλοιπα στοιχεία της φύσης.
Είμαστε αποτέλεσμα των χημικών διεργασιών που συμβαίνουν μέσα μας όσο βρισκόμαστε στη ζωή.
Εκείνο που θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε είναι ότι συμμετέχουμε στην παγκόσμια ισορροπία, επειδή αποτελούμε μέρος του Σύμπαντος. Όταν κάποτε παύσουμε να υπάρχουμε, ασφαλώς θα δημιουργηθεί μία νέα ισορροπία μέσα στο σύνολο της κοσμικής πραγματικότητας.
Ο νόμος της αέναης ροής και της συνεχούς αλλαγής είναι ίσως ο πιο εντυπωσιακός νόμος της φύσης. Τα πάντα φαίνεται να υπακούουν σε μία γενικότερη τάξη και λειτουργία μέσα στο «Νομοτεχνείο του Σύμπαντος».
Η ουσιαστική αξία του ανθρώπου
Ως προς το ερώτημα αν έχουμε κάποια ουσιαστική αξία ως άνθρωποι, δεν φαίνεται να διαθέτουμε κάποια ιδιαίτερη αξία έξω από το γενικό πλαίσιο της φύσης.
Ωστόσο, από την άποψη ότι συμβάλλουμε, στον βαθμό που μας αναλογεί, στη διατήρηση της παγκόσμιας ισορροπίας, η οποία ασφαλώς θα μεταβληθεί χωρίς την παρουσία μας, φαίνεται ότι όλα τα όντα —έμψυχα και άψυχα— συμμετέχουν σε αυτόν τον γενικό κανόνα.
Όλα διέπονται από τον νόμο της αέναης ροής και ταυτόχρονα επηρεάζουν, στον βαθμό που τους αναλογεί, τη συνεχή μεταβολή του κόσμου.
Άρθρο 5
Ο θάνατος και η τύχη της ανθρώπινης ύπαρξης
Όσον αφορά το τέταρτο ερώτημα, δηλαδή τι συμβαίνει μετά τον θάνατο, επειδή μέχρι σήμερα δεν επέστρεψε κανείς από τον Άδη για να μας δώσει βέβαιη γνώση, το πιθανότερο είναι ότι διατηρείται η αθανασία της ύλης και της ενέργειάς μας, αφού τίποτα στο Σύμπαν δεν χάνεται αλλά μετασχηματίζεται.
Η ανθρώπινη όμως ύπαρξη, όπως την γνωρίζουμε, φαίνεται ότι ολοκληρώνεται οριστικά και αμετάκλητα με τον θάνατο.
Δεν θα πρέπει, επομένως, να αναμένουμε ανάσταση νεκρών με τη φυσική έννοια, διότι το σώμα μας αποσυντίθεται στα στοιχεία από τα οποία αποτελείται και μετασχηματίζεται σε νέες μορφές ύλης.
Παράλληλα, η ενέργειά μας απελευθερώνεται στο Σύμπαν και επιστρέφει στη γενικότερη «δεξαμενή ενέργειας» της φύσης.
Αν αυτή η απελευθερούμενη ενέργεια αποτελεί εκείνο που οι άνθρωποι ονομάζουν «ψυχή», κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα.
Πάντως, κοινή είναι η πεποίθηση πολλών ανθρώπων ότι η ψυχή είναι αθάνατη, στον βαθμό που η ενέργεια —αλλά και η ύλη— στο Σύμπαν δεν εξαφανίζονται, αλλά απλώς μετασχηματίζονται συνεχώς στο μεγάλο εργαστήριο της φύσης.
Στο επόμενο τμήμα συνεχίζω με:
Άρθρο 6 – Η προέλευση της θεωρίας του Big Bang και τα επιχειρήματα για την ύπαρξη του Δημιουργού.
Συνεχίζω την επιμέλεια, διατηρώντας το περιεχόμενο και το νόημα του κειμένου σας.
Άρθρο 6
Η προέλευση της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang)
Η δημιουργία της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang), δηλαδή της θεωρίας που υποστηρίζει την ύπαρξη κάποιας αρχικής στιγμής δημιουργίας του Σύμπαντος, σε αντίθεση με την αντίληψη μιας αιώνιας και αμετάβλητης κοσμικής πραγματικότητας, ερμηνεύεται από ορισμένους ως προσπάθεια συμβιβασμού με την ιδέα της ύπαρξης του Θεού.
Η θεωρία αυτή στηρίχθηκε στη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν και, σύμφωνα με την άποψη ορισμένων θεολογούντων επιστημόνων, βρίσκεται σε συμφωνία με τη θεολογική αντίληψη περί δημιουργίας του κόσμου από έναν υπερφυσικό και εξωσυμπαντικό Θεό.
Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζεται από ορισμένους ότι το επιστημονικό και ακαδημαϊκό κατεστημένο έχει αποδεχθεί αυτή τη θεωρία σχεδόν ως δόγμα και απορρίπτει άλλες προσεγγίσεις, όπως τη θεωρία της «σταθερής κατάστασης», ή ακόμη και την απλή αμφισβήτηση ορισμένων στοιχείων της.
Άρθρο 7
Τα επιχειρήματα των θεολογούντων επιστημόνων για την ύπαρξη του Υπερδημιουργού
Οι βασικές θέσεις στις οποίες στηρίζουν οι θεολογούντες την ύπαρξη ενός Υπερδημιουργού συνοψίζονται στα ακόλουθα:
1. Η Μεγάλη Έκρηξη
Η Μεγάλη Έκρηξη θεωρείται από ορισμένους θεολογούντες επιστήμονες έργο του Θεού και παρουσιάζεται ως συμβατή, σε γενικές γραμμές, με την αφήγηση της δημιουργίας στη Βίβλο.
Κατά την άποψή τους, η ύπαρξη μιας αρχικής στιγμής του Σύμπαντος υποδηλώνει την ανάγκη ύπαρξης μιας πρώτης αιτίας ή ενός Δημιουργού.
2. Ο κώδικας του DNA
Η αποθήκευση των πληροφοριών στο DNA θεωρείται από τους υποστηρικτές αυτής της άποψης ένδειξη ότι υπάρχει κάποιος Δημιουργός, ο οποίος έθεσε τον κώδικα της ζωής.
Οι ίδιοι δεν αποδέχονται ότι η φύση, μέσω των νόμων της εξέλιξης και των φυσικών διαδικασιών, μπορεί να οδηγήσει από μόνη της στη δημιουργία τόσο πολύπλοκων συστημάτων.
3. Η δημιουργία της ζωής
Θεολογούντες βιολόγοι και μαθηματικοί εκφράζουν επίσης αμφιβολίες σχετικά με το αν η ζωή μπορεί να δημιουργηθεί αυτοδύναμα, χωρίς την παρέμβαση ενός Δημιουργού Θεού.
Το ερώτημα που θέτουν είναι αν οι φυσικές διαδικασίες επαρκούν για την εμφάνιση της ζωής ή αν απαιτείται κάποια εξωτερική δημιουργική αρχή.
4. Οι νόμοι του Σύμπαντος
Κατά την άποψή τους, οι νόμοι που διέπουν το Σύμπαν δεν δημιουργήθηκαν τυχαία αλλά τέθηκαν από τον Θεό.
Η αρμονία, η ακρίβεια και η σταθερότητα με την οποία λειτουργεί το Σύμπαν θεωρούνται από αυτούς ενδείξεις μιας ανώτερης δημιουργικής νοημοσύνης.
5. Η ηθική και η ανθρώπινη συνείδηση
Από κοντά έρχονται και ορισμένοι φιλόσοφοι, οι οποίοι θεωρούν ότι η ανθρώπινη ηθική αποτελεί δημιούργημα του Θεού και όχι αποτέλεσμα της φυσικής εξέλιξης.
Θέτουν το ερώτημα:
«Ποιος έδωσε στον άνθρωπο τη συνείδηση;»
Ωστόσο, σύμφωνα με την αντίθετη άποψη, η ίδια η φύση φαίνεται να διαθέτει τους δικούς της κανόνες και τη δική της «ηθική» λειτουργία.
Η φύση δεν πραγματοποιεί συναλλαγές ούτε κάνει διακρίσεις. Δεν εξαπατά ούτε παραβιάζει τους δικούς της νόμους. Είναι αμερόληπτη στην εφαρμογή τους και κάθε παραβίαση αυτών των νόμων έχει συνέπειες, άμεσες ή έμμεσες.
6. Η παγκόσμια θρησκευτική πίστη
Τέλος, η ευρεία συμμετοχή των ανθρώπων σε θρησκείες και η διαχρονική πίστη στην ύπαρξη του Θεού αποτελεί, σύμφωνα με τους θεολογούντες, ένα ακόμη επιχείρημα υπέρ της ύπαρξής Του.
Το ερώτημα που τίθεται είναι:
Τι είναι εκείνο που κάνει ανθρώπους κάθε φύλου, φυλής, χρώματος και μορφωτικού επιπέδου να έχουν βιώσει κάποια εμπειρία που θεωρούν υπερανθρώπινη;
Πώς εξηγούνται η πίστη στα θαύματα, στη θεία ίαση, στις προφητείες, στις αποκαλύψεις, στο υπερφυσικό και σε φαινόμενα που θεωρούνται ανεξιχνίαστα;
Άρθρο 8
Θρησκεία, κοινωνία και ανθρώπινη πίστη
Όλα αυτά, κατά την κριτική άποψη του γράφοντος, αξιοποιούνται από το θρησκευτικό ιερατείο, το οποίο κατευθύνει τις μάζες στο όνομα κάποιας θεότητας.
Όμως ο Θεός κάθε θρησκευτικής παράδοσης διαφέρει από τον Θεό των άλλων θρησκειών. Για τον λόγο αυτό δημιουργούνται θρησκευτικές αντιπαραθέσεις, συγκρούσεις και πόλεμοι για την επικράτηση της μιας πίστης έναντι της άλλης.
Στις ημέρες μας, η επικρατέστερη θρησκευτική παράδοση παγκοσμίως είναι εκείνη που συνδέεται με τον Αβραάμ και τους απογόνους του, δηλαδή:
- τον Ιουδαϊσμό,
- τον Χριστιανισμό,
- τον Ισλαμισμό.
Όπου και αν ταξιδέψει κάποιος στον κόσμο και διαμείνει σε κάποιο ξενοδοχείο, μπορεί να μη βρει πάντα τις απαραίτητες ανέσεις, όπως πετσέτα ή σαπούνι, είναι όμως πολύ πιθανό να βρει ένα αντίτυπο της Βίβλου.
Στη Βίβλο παραπέμπουν συχνά, για ζητήματα σχετικά με το Σύμπαν και τη δημιουργία, τόσο οι θεοσεβούμενοι επιστήμονες όσο και εκείνοι οι οποίοι επιθυμούν να ακολουθήσουν μια συγκεκριμένη κοινωνική ή επαγγελματική πορεία χωρίς συγκρούσεις με το θρησκευτικό κατεστημένο.
Στο επόμενο τμήμα συνεχίζω με:
Άρθρο 9 – Ο Αρμονικός Χορός του Σύμπαντος και η ελληνική αστρονομική παράδοση.
ο.κ
Συνεχίζω με την ίδια επιμέλεια, χωρίς αλλαγή του νοήματος ή της βασικής επιχειρηματολογίας.
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΚΑΙ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΓΝΩΣΗ
Άρθρο 9
Ο Αρμονικός Χορός του Σύμπαντος
Από τα αρχαιότατα χρόνια ο άνθρωπος στράφηκε προς τον Ουρανό με δέος και απορία, προσπαθώντας να κατανοήσει το αχανές Σύμπαν που εκτείνεται πέρα από τα όρια της Γης.
Στην αρχή, με γυμνό οφθαλμό, μπορούσε να παρατηρήσει περίπου 4.000 ουράνια σώματα. Άλλα από αυτά φαίνονταν να διαγράφουν περιοδικές τροχιές και άλλα να παραμένουν ακίνητα στο στερέωμα.
Οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν μεταξύ των πρωτοπόρων στην έρευνα του Ουρανού. Μεγάλες μορφές, όπως ο Αριστοτέλης, ο Πυθαγόρας, ο Αρίσταρχος και ο Πτολεμαίος, συνέβαλαν σημαντικά στη μελέτη των ουράνιων φαινομένων.
Η βασική διαφορά των Ελλήνων σε σχέση με τους Αιγυπτίους, τους Βαβυλωνίους και άλλους αρχαίους λαούς ήταν ότι οι Έλληνες προσέγγισαν τον Ουρανό ως αστρονόμοι, ενώ οι άλλοι λαοί ασχολήθηκαν κυρίως με την αστρολογία και την πρόβλεψη γεγονότων μέσω των άστρων.
Άρθρο 10
Το ηλιοκεντρικό σύστημα και η ελληνική προέλευση της αστρονομικής γνώσης
Κατά την εποχή της Αναγέννησης εμφανίστηκε ο Νικόλαος Κοπέρνικος με το ηλιοκεντρικό του σύστημα, ανατρέποντας την έως τότε επικρατούσα αντίληψη ότι η Γη αποτελούσε το κέντρο του Σύμπαντος.
Ο Κοπέρνικος (1473–1543), ο οποίος γνώριζε πολύ καλά την ελληνική γλώσσα και την αρχαία ελληνική γραμματεία, θεωρείται από τον γράφοντα ότι βασίστηκε στη θεωρία του Σάμιου Αρίσταρχου και την παρουσίασε ως δική του.
Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ενώ στο αρχικό του έργο υπήρχε αναφορά στον Αρίσταρχο, η αναφορά αυτή αργότερα αφαιρέθηκε.
Παρόμοια οικειοποίηση αρχαίας γνώσης αποδίδεται και στον Γαλιλαίο (1564–1642) και σε άλλους μεταγενέστερους επιστήμονες.
Ωστόσο, το ηλιοκεντρικό σύστημα ήταν γνωστό στον ελληνικό κόσμο ήδη από την αρχαιότητα, ακόμη και από την εποχή των Ορφικών.
Στους Ορφικούς Ύμνους αναφέρονται χαρακτηρισμοί για τον Ήλιο που, σύμφωνα με την ερμηνεία του γράφοντος, φανερώνουν γνώση της ηλιακής κίνησης:
- «Εύδρομος» (8,6), δηλαδή αυτός που κινείται γρήγορα στον ουρανό.
- «Ακάμας» (8,6), δηλαδή ακούραστος και ακαταπόνητος.
- «Κυκλοέλικτος» και «πυρίδρομος» (8,11), δηλαδή αυτός που κινείται κυκλικά.
- «Συ χορεύων δια τεσσάρων ποδών (8,5) διατρέχεις την εκλειπτικήν», δηλαδή εκτελείς κυκλικές κινήσεις μέσα στις τέσσερις εποχές.
- «Ελαύνει οίμον ... κυκλοέλικτος» (8,7), δηλαδή ο Ήλιος κινείται στον δρόμο του κυκλικά.
- Ο Ήλιος ονομάζεται «κοσμοκράτωρ» και «δεσπότης του κόσμου», ενώ αναφέρεται ότι φέρει «παντός κόσμου σφραγίδα τυπώτιν», δηλαδή τη σφραγίδα με την οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος.
- Αναφέρεται επίσης ότι «ο Ήλιος έλκει τον κόσμον».
- Υπάρχει αναφορά στη σφαιρικότητα της Γης.
Όλα αυτά, σύμφωνα με το κείμενο, είχαν διατυπωθεί πολλούς αιώνες πριν από τον Νεύτωνα (1687 μ.Χ.), ο οποίος διατύπωσε τον νόμο της παγκόσμιας έλξης.
Άρθρο 11
Ο Αρίσταρχος, ο Αρχιμήδης και η κίνηση της Γης
Ο Αρχιμήδης (περίπου 250 π.Χ.), στο έργο του «Ψαμμίτης», αναφέρει:
«Ταν δε γαν περιφέρεσθαι περί τον άλιον κατά κύκλου περιφέρειαν, ος έστιν εν τω μέσω των δρόμων κείμενος».
Η αναφορά αυτή θεωρείται από τον γράφοντα ως ένδειξη ότι η ιδέα της κίνησης της Γης γύρω από τον Ήλιο ήταν γνωστή στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.
Για τον Ήλιο και τη Σελήνη είχε επίσης διατυπωθεί το φαινόμενο του Σάρρου.
Ο κύκλος αυτός έχει διάρκεια περίπου 18 έτη και 11 ημέρες, δηλαδή 6.585 ημέρες. Κατά το διάστημα αυτό ο Ήλιος, η Σελήνη και η γραμμή των δεσμών επανέρχονται σε παρόμοια σχετική θέση μεταξύ τους.
Με βάση αυτή την περιοδικότητα, οι σεληνιακές φάσεις και οι ηλιακές εκλείψεις επανέρχονται σε αντίστοιχη σειρά.
Στο επόμενο τμήμα συνεχίζω με:
Άρθρο 12 – Η λειτουργία του Σύμπαντος, οι νόμοι της φύσης και οι κινήσεις των ουρανίων σωμάτων.
ο.κ
Συνεχίζω την επιμέλεια, διατηρώντας το περιεχόμενο, τις έννοιες και τη συλλογιστική του κειμένου σας.
Άρθρο 12
Η αρμονία των ουρανίων σωμάτων και οι νόμοι της φύσης
Είναι πράγματι εντυπωσιακό το γεγονός ότι τα ουράνια σώματα κινούνται επί δισεκατομμύρια χρόνια στις τροχιές τους χωρίς να συγκρούονται μεταξύ τους.
Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος, φανερώνει έναν σοφό προγραμματισμό που διέπει το λεγόμενο «Νομοτεχνείο της Φύσεως».
Η μελέτη των κινήσεων της Γης βοηθά τον άνθρωπο να εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα και να κατανοεί καλύτερα τα φυσικά φαινόμενα. Για παράδειγμα, οι παρατηρήσεις των κινήσεων της Γης συμβάλλουν στη μελέτη φαινομένων όπως οι σεισμοί.
Παράλληλα, οι παρατηρήσεις του Ήλιου και ιδιαίτερα των ηλιακών εκρήξεων παρέχουν σημαντικά στοιχεία για την πρόγνωση του καιρού και για την επίδραση που μπορούν να έχουν οι ηλιακές δραστηριότητες στις ασύρματες επικοινωνίες.
Είναι πράγματι αξιοθαύμαστο πώς, μέσα στους ατελεύτητους αιώνες της κοσμικής ιστορίας, τα ουράνια σώματα δεν συγκρούονται μεταξύ τους, ενώ εκτελούν συνεχώς και αυτομάτως πολλαπλές συνδυασμένες κινήσεις.
Οι κινήσεις αυτές προσαρμόζονται διαρκώς τόσο ως προς τη δική τους λειτουργία όσο και, κυρίως, ως προς τη σχέση τους με τα μεγαλύτερα ουράνια σώματα τα οποία ακολουθούν αδιάλειπτα.
Στο ηλιακό μας σύστημα, το βασικό σημείο αναφοράς είναι ο Ήλιος.
Οι διάφορες κινήσεις των ουρανίων σωμάτων φαίνεται ότι εξυπηρετούν συγκεκριμένες λειτουργίες. Ιδιαίτερα ορισμένες από αυτές συνδέονται με τις κλιματικές μεταβολές, ενώ άλλες σχετίζονται με ευρύτερα γεωλογικά και φυσικά φαινόμενα.
Άρθρο 13
Οι κινήσεις της Γης και η δυνατότητα ύπαρξης ζωής
Ο άξονας της Γης παραμένει σταθερός, γεγονός που φαίνεται από το ότι συνεχίζει να δείχνει προς τον Πολικό Αστέρα, με μικρή μόνο απόκλιση κλάσματος της μοίρας ανά αιώνα.
Η περιστροφή του Ήλιου γύρω από τον άξονά του παραμένει επίσης σταθερή και διαρκεί περίπου 25 ημέρες, παρά τις φαινομενικές διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται.
Από τη μελέτη των κινήσεων των ουρανίων σωμάτων μπορούμε να οδηγηθούμε σε συμπεράσματα σχετικά με την πιθανότητα ύπαρξης ζωής και σε άλλους πλανήτες ή ουράνια σώματα.
Όσο πιο κυκλικές είναι οι τροχιές ενός ουρανίου σώματος, τόσο μεγαλύτερες θεωρούνται οι πιθανότητες να υπάρχουν σταθερές συνθήκες κατάλληλες για ζωή.
Αντίθετα, όσο πιο ελλειπτικές είναι οι τροχιές, τόσο αυξάνονται οι μεγάλες μεταβολές θερμοκρασίας, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη ζωής.
Βεβαίως, σημαντικό ρόλο παίζει και η απόσταση από τον πλησιέστερο αστέρα.
Αν ένα ουράνιο σώμα βρίσκεται πολύ κοντά σε έναν αστέρα, επικρατούν υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στον Ερμή.
Αντίθετα, αν βρίσκεται πολύ μακριά, επικρατούν ακραίες συνθήκες ψύχους, όπως στον Πλούτωνα.
Για να υπάρξει ζωή, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, απαιτείται μία ενδιάμεση απόσταση από τον αστέρα, όπως συμβαίνει στη Γη.
Άρθρο 14
Οι ακραίες μορφές ουρανίων σωμάτων
Όσον αφορά ορισμένες ιδιαίτερες κατηγορίες ουρανίων σωμάτων, όπως τα κβάζαρ, τα πάλσαρ και οι μελανές οπές, οι συνθήκες διαφοροποιούνται σημαντικά.
Οι κινήσεις και οι φυσικές διεργασίες αυτών των σωμάτων παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, και σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος, επικρατεί η αρχή της ισορροπίας και της αλληλεπίδρασης των φυσικών νόμων.
Εξαίρεση αποτελούν οι μελανές οπές, όπου επικρατούν εξαιρετικά ιδιόμορφες συνθήκες, οι οποίες ακόμη και σήμερα αποτελούν αντικείμενο έντονης επιστημονικής μελέτης.
Άρθρο 15
Οι οκτώ κινήσεις των ουρανίων σωμάτων
Η πρώτη κίνηση, η αυτοπεριστροφή, μετατρέπει το ουράνιο σώμα σε ένα είδος γυροσκοπίου, με αποτέλεσμα να διατηρεί σταθερό τον άξονά του και να δημιουργεί ηλεκτρομαγνητικό πεδίο.
Η δεύτερη και η τρίτη κίνηση έχουν επιδράσεις στις καιρικές συνθήκες, δημιουργώντας τις απαραίτητες δυναμικές ισορροπίες.
Η τέταρτη κίνηση δημιουργεί στενή σχέση μεταξύ ενός ουρανίου σώματος και ενός πολύ μεγαλύτερου γειτονικού σώματος.
Στην περίπτωση της Γης, η σχέση αυτή αφορά την αλληλεπίδρασή της με τον Ήλιο, χωρίς όμως ποτέ να φθάνει σε οριακές ταχύτητες.
Οι υπόλοιπες κινήσεις (πέμπτη έως όγδοη) είναι παλινδρομικές κινήσεις και εξασφαλίζουν στα ουράνια σώματα:
α) τη διαμόρφωση της δομής τους,
β) την εμφάνιση περιοδικών δυνάμεων με ποικίλες επιδράσεις,
γ) κατάλληλες συνθήκες κλιματικής εναλλαγής και δυνατότητες ανάπτυξης
πολιτισμών στο Σύμπαν.
Άρθρο 16 – Το Νομοτεχνείο του Σύμπαντος, η Φύση και η ανθρώπινη
τεχνολογία.
Άρθρο 17
Ο Αστρικός Χάρτης του
Ιππάρχου
Ο καθηγητής Μπράντλεϊ Σέφερ (Bradley Schaefer)
του Πανεπιστημίου της Λουιζιάνας, κατά τη διάρκεια επιστημονικής ημερίδας στο
Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας, προχώρησε σε μία σημαντική ανακοίνωση σχετικά με
τον Αστρικό Χάρτη του Ιππάρχου.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό καθηγητή, ο Ίππαρχος
μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένας από τους σημαντικότερους αστρονόμους της
αρχαιότητας.
Ήταν εκείνος που συνέταξε τον περίφημο κατάλογο
των 1.080 αστέρων και άσκησε μεγάλη επιρροή στον μεταγενέστερό του Πτολεμαίο.
Στον Ίππαρχο αναφέρονται επίσης μεταγενέστεροι συγγραφείς, όπως ο Στράβων, ο Πλούταρχος και ο Πλίνιος, οι οποίοι αναγνωρίζουν τη μεγάλη προσφορά του «μεγάλου αυτού αστρονόμου», ο οποίος έθεσε τις βάσεις της συστηματικής αστρονομικής παρατήρησης.
Άρθρο 18
Ο Άτλας του Φαρνέζε και
η διατήρηση της αρχαίας αστρονομικής γνώσης
Αντίγραφο του χαμένου αστρικού χάρτη του
Ιππάρχου θεωρείται ότι διασώζεται στο ρωμαϊκό άγαλμα του μυθικού Άτλαντα, ο
οποίος κρατά στους ώμους του την ουράνια σφαίρα.
Το άγαλμα αυτό, γνωστό ως Άτλας του Φαρνέζε, αποτελεί ένα από τα
σημαντικότερα έργα της αρχαίας αστρονομικής παράδοσης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ιστορικών της
τέχνης, το ρωμαϊκό άγαλμα αποτελεί αντίγραφο αρχαιότερου ελληνικού πρωτοτύπου,
όπως συνηθιζόταν κατά τη ρωμαϊκή εποχή.
Το άγαλμα χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. και
παρουσιάζει με λεπτομέρεια την απεικόνιση του ουράνιου χάρτη πάνω στην ουράνια
σφαίρα που φέρει ο Άτλας.
Η σφαίρα έχει διάμετρο περίπου 33,8 εκατοστά
και απεικονίζει 41 ελληνικούς αστερισμούς, καθώς επίσης τον ουράνιο ισημερινό, τους
τροπικούς κύκλους και την εκλειπτική.
Το ύψος του αγάλματος ανέρχεται περίπου στα 2,1 μέτρα.
Άρθρο 19
Η συμβολή του Ιππάρχου
στην αστρονομία
Ο κατάλογος των αστέρων του Ιππάρχου
δημιουργήθηκε περίπου το 129 π.Χ. και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες
εργασίες της αρχαίας αστρονομίας.
Από τις πληροφορίες αυτές άντλησαν αργότερα οι
Άραβες αστρονόμοι τα απαραίτητα στοιχεία για τις δικές τους παρατηρήσεις και
υπολογισμούς.
Η σημαντική συμβολή του καθηγητή Σέφερ ήταν ότι
κατόρθωσε να ταυτοποιήσει τα στοιχεία του χάρτη του Ιππάρχου με την απεικόνιση
των αστερισμών πάνω στην ουράνια σφαίρα του Άτλαντα.
Μπορεί οι Βαβυλώνιοι και οι Αιγύπτιοι να ασχολήθηκαν επίσης με την παρατήρηση του ουρανού, όμως εκείνο που διαφοροποιεί τους Έλληνες είναι ότι ανέπτυξαν την αστρονομία ως επιστημονική μελέτη και όχι μόνο ως μέσο αστρολογικών προβλέψεων.
Άρθρο 20
Η μετάπτωση των
ισημερινών και η κληρονομιά του Ιππάρχου
Σύμφωνα με τον καθηγητή Σέφερ, ο Ίππαρχος ήταν
ο πρώτος που ανακάλυψε το φαινόμενο της μετάπτωσης των ισημερινών.
Το φαινόμενο αυτό δείχνει ότι η θέση των
αστερισμών μεταβάλλεται σταδιακά σε σχέση με την εποχή του έτους, λόγω της
αργής μεταβολής του άξονα περιστροφής της Γης.
Παρά τη μεγάλη συμβολή του, μόνο ένα έργο του
Ιππάρχου έχει διασωθεί μέχρι σήμερα, το έργο «Εις Αστερισμούς».
Η ανακάλυψη των αστερισμών στον χάρτη του
Ιππάρχου αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα που απασχολούν
τους αστρονόμους, όπως:
- Ποιες συντεταγμένες
χρησιμοποίησε ο Ίππαρχος για τις παρατηρήσεις του;
- Ποιο ποσοστό του αστρικού χάρτη χρησιμοποιήθηκε αργότερα από τον Πτολεμαίο;
ΤΕΛΟΣ
