Τη Γλώσσα -Και Τη Σκέψη- Μου Έδωσαν Ελληνική… (
)
Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική,
το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου… Οδυσσέας
Ελύτης ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Ζούμε μια ψευδαίσθηση. Την αποκαλούμε
πραγματικότητα, αληθινό κόσμο. Όμως ό,τι θεωρούμε ως αληθινό βασίζεται στον
τρόπο που αντιλαμβανόμαστε, αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε – θεωρούμε.
Κι όλα αυτά, η αντίληψη, η αίσθηση, η σκέψη, η θεώρηση,
εξαρτώνται απόλυτα απ’ τις λέξεις που μάθαμε, βασίζονται στη γλώσσα που μιλάμε.
~~
Η γλωσσολόγος Dorothy Lee, ανέλυσε την ινδιάνικη γλώσσα
Wintu και λέει γι’ αυτήν:
Αυτό που επαναλαμβάνεται είναι η νοοτροπία της
ταπεινότητας και του σεβασμού προς την πραγματικότητα, προς τη φύση και προς
την κοινωνία. Δεν μπορώ να βρω έναν ικανοποιητικό αγγλικό όρο για τη νοητική
αυτή διεργασία, που είναι τόσο ξένη στην παιδεία μας.
Εμείς είμαστε επιθετικοί απέναντι στην πραγματικότητα.
Λέμε «αυτό είναι ψωμί». Οι Wintu λένε «ονομάζω αυτό ψωμί» ή «αισθάνομαι ότι
είναι ψωμί» ή «βλέπω πως είναι ψωμί».
Ένας Wintu δεν λέει ποτέ απόλυτα «αυτό είναι…» Αν μιλά
για μια πραγματικότητα που δε βρίσκεται μέσα στην περιοριστική εμπειρία δεν τη
δηλώνει καν, απλώς την υπαινίσσεται.
Κι αν μιλά για την εμπειρία τότε ποτέ δεν την εκφράζει ως
κατηγορηματικά αληθινή.
(«Γλωσσολογικός στοχασμός πάνω στη γλώσσα των Wintu» –
Dorothy Lee)
~~{}~~
Η ελληνική γλώσσα (όπως και οι περισσότερες δυτικές)
περιέχουν μια έννοια όπως ηχρωματική κλίμακα, σ’ ένα φάσμα που εκφράζεται μ’
ευδιάκριτες κατηγορίες:
κόκκινο, πορτοκαλί, πράσινο, μπλε κ.ο.κ.
Κάποιος ίσως να πιστέψει ότι ξεχωρίσαμε αυτά τα χρώματα,
επειδή αυτά υπάρχουν. Ότι ο εξωτερικός κόσμος (ο «πραγματικός») υπαγόρευσε τις
έννοιες. Κι όμως συμβαίνει το
αντίθετο: Η γλώσσα δημιουργεί την αντίληψη μας για τον
εξωτερικό κόσμο.
Στη γλώσσα Bassa (μία απ’ τις γλώσσες της Λιβερίας) η
χρωματική κλίμακα διαιρείται σε δύο μόνο κατηγορίες. (Η.Α. Gleason, «Εισαγωγή
στην Περιγραφική Γλωσσολογία») Στη Bassa υπάρχουν μόνο δύο χρώματα, μόνο δύο
λέξεις για τα χρώματα. Η μία περιλαμβάνει το μπλε, το πράσινο και το μωβ, η
δεύτερη το κόκκινο, το πορτοκαλί και το κίτρινο.
Τα μάτια τους δεν διαφέρουν σε τίποτα απ’ τα δικά μας
μάτια. Όμως όταν βλέπουν κάτι μπλε λένε «πάτι». Κι όταν βλέπουν κάτι πράσινο
λένε «πάτι».
Προσωπικά δεν μπορούσα να καταλάβω πώς έχει γίνει η
ταξινόμηση. Μόλις όμως την ανέφερα στην Νέλλη, που είναι ζωγράφος, μου είπε απλά:
«Α, τα θερμά και τα ψυχρά χρώματα».
Ένας δυτικός άνθρωπος θα αποφανθεί ότι οι Bassa κάνουν
λάθος. Ότι αντιλαμβάνονται τον κόσμο, την πραγματικότητα με λάθος τρόπο.
Όμως το «χρώμα» είναι ένα continuum, ένα συνεχές. Αν
υπάρχουν έξι «χρώματα» στο φάσμα, γιατί να μην υπάρχουν εξήντα έξι ή δύο;
Σίγουρα ένας ζωγράφος μπορεί να αντιληφθεί (και να ονομάσει, αυτό έχει σημασία)
πολύ περισσότερα «πράσινα» απ’ όσα ο υποφαινόμενος.
(λαδί, βεραμάν, σμαραγδί, χακί, βερονέζε, πράσινο
celadon, πράσινο ζαντ, πράσινο του χρωμίου, πράσινο αλιζαρίνης-κυανίνης G,
πράσινο του μαλαχίτη, πράσινο του καδμίου και άλλα πολλά αν κάνεις μια μικρή
αναζήτηση στο διαδίκτυο).
~~{}~~
Οπότε δεν είναι κατώτεροι (οπτικά-γλωσσικά-νοητικά) οι
Bassa, απλά μιλούν διαφορετική γλώσσα.
Αντίστοιχα οι Εσκιμώοι θα μπορούσαν να περιφρονήσουν τους
ανθρώπους της Εύκρατης Ζώνης, που έχουν μόνο μια λέξη για τον πάγο. Αυτοί έχουν
διαφορετικές λέξεις (όχι
περιφραστικά) για τον πάγο αλμυρού νερού, τον πάγο γλυκού
νερού, τον πάγο που κυλάει, τον λεπτό πάγο, τον παλιό πάγο και άλλες πολλές
κατηγορίες (Herbert Landar, «Γλώσσα και παιδεία».) Ποια γλώσσα, ποια αντίληψη
της πραγματικότητας είναι η σωστή; Νομίζω ότι ξέρετε την απάντηση: Καμία.
Οι λέξεις που γνωρίζουμε είναι αυτές που χρειαζόμαστε.
Αυτές καθορίζουν τη σκέψη μας. Ακόμα και τον χρόνο.
Περισσότερα ... (
)
