ΣΤΡΑΤΗΓΕ ΜΟΥ
Η ΤΕΝΟΗ ΜΑΣ ΛΕΕΙ ΟΤΙ :
Στην Αρχαιότητα: Η τιμωρία για την παραμέληση των γονέων («κάκωσις γονέων») ήταν η ατιμία (απώλεια πολιτικών δικαιωμάτων) [4] και ο φόβος της θείας δίκης (Ερινύες).
Σήμερα: Η «γηροβοσκία» δεν επαφίεται μόνο στην ηθική. Στην Ελλάδα, ο Αστικός Κώδικας (άρθρο 1485 κ.έ.) ορίζει ρητά τη «διατροφή μεταξύ ανιόντων και κατιόντων». Αυτό σημαίνει ότι τα ενήλικα παιδιά έχουν νομική υποχρέωση να διατρέφουν και να στηρίζουν οικονομικά τους γονείς τους αν εκείνοι αδυνατούν να αυτοσυντηρηθούν.
Στην Αρχαιότητα: Η οικογένεια ήταν ο αποκλειστικός πυρήνας επιβίωσης. Δεν υπήρχαν οίκοι ευγηρίας ή συντάξεις. Αν ένα παιδί εγκατέλειπε τον γονέα του, ο γονέας ήταν καταδικασμένος σε θάνατο ή επαιτεία.
Σήμερα: Το σύγχρονο κοινωνικό κράτος έχει αναλάβει ένα μεγάλο μέρος αυτής της ευθύνης μέσω των συντάξεων, του συστήματος υγείας και των δομών φροντίδας (οίκοι ευγηρίας, προγράμματα τύπου «Βοήθεια στο Σπίτι»). Η φροντίδα έχει αποκτήσει έναν πιο θεσμικό και λιγότερο αποκλειστικά οικογενειακό χαρακτήρα.
Στην Αρχαιότητα: Ο σεβασμός ήταν απόλυτος και ιερός, όπως είδαμε στα αποσπάσματα του Αλέξιδος και του Ευριπίδη.
Σήμερα: Αν και η αγάπη και η ευγνωμοσύνη παραμένουν ισχυρές αξίες, η σύγχρονη ψυχολογία αναγνωρίζει και την ανάγκη του ατόμου για ανεξαρτησία. Η σχέση γονέα-παιδιού εξετάζεται πλέον υπό το πρίσμα των ορίων, της προσωπικής ελευθερίας και της αποφυγής των τοξικών οικογενειακών προτύπων, κάτι που στην αρχαιότητα θα θεωρούνταν αδιανόητο.
Σήμερα δεν φοβόμαστε τις Ερινύες, αλλά οι βασικές αξίες του Αλέξιδος (η οικουμενική αξία της μητέρας) και του Ευριπίδη (η σύνδεση με τον πατέρα) επιβιώνουν. Η κοινωνία μας συνεχίζει να καταδικάζει ηθικά την εγκατάλειψη των γονέων, θεωρώντας την ως μια από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις αχαριστίας.
Η σύγκριση ανάμεσα στην ελληνική (και γενικότερα τη μεσογειακή) και τη βορειοευρωπαϊκή κουλτούρα στο θέμα της φροντίδας των γονέων αποκαλύπτει δύο εντελώς διαφορετικά κοινωνικά και πολιτισμικά μοντέλα. Οι διαφορές αυτές πηγάζουν από την ιστορία, τη θρησκεία, τη δομή της οικονομίας και την αντίληψη για το άτομο και την οικογένεια.
Στην Ελλάδα: Κυριαρχεί η συλλογική κουλτούρα. Η οικογένεια θεωρείται ένας ενιαίος οργανισμός. Τα μέλη της αισθάνονται αμοιβαία εξάρτηση και ηθική υποχρέωση να στηρίζουν το ένα το άλλο σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Η φροντίδα των ηλικιωμένων στο σπίτι θεωρείται αυτονόητη εκδήλωση ευγνωμοσύνης (η σύγχρονη «γηροβοσκία»).
Στη Βόρεια Ευρώπη: Κυριαρχεί η ατομικιστική κουλτούρα (π.χ. Σκανδιναβία, Ολλανδία, Γερμανία). Η αυτονομία και η ανεξαρτησία είναι οι κορυφαίες αξίες. Τα παιδιά ενθαρρύνονται να γίνουν πλήρως ανεξάρτητα πολύ νωρίς, και οι γονείς επιθυμούν επίσης να διατηρήσουν την αυτονομία τους μέχρι τα βαθιά γεράματα, χωρίς να γίνονται «βάρος» στα παιδιά τους.
Στην Ελλάδα: Το κράτος ιστορικά βασιζόταν στην οικογένεια για να καλύψει τα κενά της κοινωνικής πρόνοιας. Η οικογένεια λειτουργεί ως το βασικό «δίχτυ ασφαλείας». Αν ένας ηλικιωμένος χρειάζεται φροντίδα, η πρώτη και κύρια λύση είναι τα παιδιά ή οι συγγενείς.
Στη Βόρεια Ευρώπη: Το κοινωνικό κράτος είναι εξαιρετικά αναπτυγμένο και χρηματοδοτείται από υψηλή φορολογία. Η φροντίδα των ηλικιωμένων θεωρείται ευθύνη του κράτους και του συστήματος υγείας, όχι της οικογένειας. Υπάρχουν οργανωμένες δομές, αυτόνομοι οικισμοί ηλικιωμένων και εξειδικευμένο προσωπικό που αναλαμβάνει τη φροντίδα τους.
Στην Ελλάδα: Η εισαγωγή ενός γονέα σε οίκο ευγηρίας (γηροκομείο) συχνά συνοδεύεται από κοινωνικό στίγμα και ενοχές για τα παιδιά. Θεωρείται από την κοινωνία —αλλά και από τα ίδια τα παιδιά— ως μια μορφή «εγκατάλειψης», παρόμοια με την αρχαία «κάκωση γονέων», εκτός αν υπάρχουν σοβαροί ιατρικοί λόγοι.
Στη Βόρεια Ευρώπη: Η διαμονή σε εξειδικευμένες δομές φροντίδας ή ημιαυτόνομης διαβίωσης θεωρείται μια φυσιολογική, αξιοπρεπής και θετική επιλογή. Οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι συχνά την επιλέγουν για να έχουν επαγγελματική ιατρική παρακολούθηση, κοινωνική ζωή με συνομηλίκους και για να μην επιβαρύνουν την καθημερινότητα των παιδιών τους.
Στην Ελλάδα: Είναι πολύ συχνό το φαινόμενο των πολυκατοικιών όπου διαφορετικοί όροφοι ανήκουν στην ίδια οικογένεια (γονείς, παιδιά, εγγόνια). Η καθημερινή επαφή, το κοινό φαγητό και η φύλαξη των εγγονών από τους παππούδες είναι μέρος της καθημερινότητας.
Στη Βόρεια Ευρώπη: Τα ενήλικα παιδιά μετακομίζουν συχνά σε άλλες πόλεις ή χώρες για σπουδές και εργασία. Οι συναντήσεις με τους γονείς γίνονται σε προγραμματισμένες γιορτές ή διακοπές. Η σχέση βασίζεται στην ποιότητα της επικοινωνίας και όχι στη γεωγραφική ή καθημερινή εγγύτητα.
Το μεσογειακό μοντέλο (Ελλάδα) παραμένει πιο κοντά στο πνεύμα του Αλέξιδος και του Ευριπίδη, όπου ο δεσμός αίματος δημιουργεί μια ισόβια ηθική δέσμευση. Το βορειοευρωπαϊκό μοντέλο έχει αντικαταστήσει αυτή τη δέσμευση με ένα οργανωμένο κοινωνικό συμβόλαιο, όπου η αγάπη εκφράζεται μέσα από τον σεβασμό στην αμοιβαία ανεξαρτησία.
Τενόη
Από: Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης <
amphiktyon@gmail.com>
Στάλθηκε: Σάββατο, 18 Ιουλίου 2026 10:54 πμ
Θέμα: ΑΓΑΠΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ
ΑΓΑΠΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ
Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης – Αμφικτύων
Αλέξιδος – Για τη μητέρα
«Πώς να αφήσω τη μητέρα μου
και να μη φροντίσω πρώτα να τη σώσω;
Όσοι γνωρίζουν καλά τα θεία
λένε πως τίποτε δεν έχει μεγαλύτερη αξία από τη μητέρα.
Γι’ αυτό και ο πρώτος σοφός
έκτισε ιερό αφιερωμένο στη Μητέρα,
χωρίς να δηλώσει ότι ήταν
μια συγκεκριμένη μητέρα.
Άφησε το όνομα ανοιχτό,
ώστε να συμβολίζει κάθε μητέρα.»
Ο Αλέξης ήταν ποιητής του 4ου αιώνα π.Χ., από τους Θουρίους της Μεγάλης Ελλάδας (Κάτω Ιταλία), και ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Μέσης Κωμωδίας.
Ευριπίδου – Για τον πατέρα
«Τέτοιο νόμο εγώ δεν δέχομαι ποτέ.
Στη μητέρα, που με έφερε στον κόσμο,
είναι δίκαιο να δείχνω
την αγάπη μου για πάντα.
Να μη δίνω και να δείχνω
Τον πατέρα μου όμως πάντα
Πού’μαι το βλαστάρι του
Πιο πολύ τον αγαπώ
Τ’ ομολογώ μητέρα
Μην κακοκαρδίζεσαι
Με τ’ όνομα του πατέρα
Όλοι με φωνάζουνε
μως και τον πατέρα μου,
Σχολιασμός
Τα αποσπάσματα του Αλέξιδος και του Ευριπίδη προβάλλουν την αγάπη, τον σεβασμό και την ευγνωμοσύνη προς τους γονείς ως θεμελιώδεις αρετές της ανθρώπινης ζωής. Για τους αρχαίους Έλληνες η τιμή προς τους γονείς δεν ήταν μόνο οικογενειακό καθήκον, αλλά και ηθικός και θρησκευτικός νόμος, του οποίου η παράβαση επέφερε τη θεία νέμεση, που συμβολίζεται με τις Ερινύες.
Στη σύγχρονη εποχή παρατηρείται ότι ορισμένοι νέοι συμπεριφέρονται με ασέβεια προς τους γονείς τους και γενικότερα προς κάθε μορφή αυθεντίας και κοινωνικού κανόνα. Η συμπεριφορά αυτή, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε παραβατικές ή αντικοινωνικές πράξεις, οι οποίες έχουν συνέπειες τόσο για τους ίδιους όσο και για την κοινωνία.
Δεν πρέπει όμως να αποδίδουμε το φαινόμενο αυτό σε μία μόνο αιτία. Η υπερβολική χρήση του κινητού τηλεφώνου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της τεχνολογίας μπορεί να περιορίσει την επικοινωνία μέσα στην οικογένεια και να να αποξενώσει το παιδί από τις ηθικές αξίες . Ωστόσο, η νεανική παραβατικότητα επηρεάζεται και από πολλούς άλλους παράγοντες, όπως η κρίση της οικογένειας, η έλλειψη σωστών προτύπων, οι κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες, η βία που προβάλλεται ως πρότυπο και η ελλιπής καλλιέργεια του ήθους.
Το σημαντικότερο, όμως, πρόβλημα είναι η διάκριση ανάμεσα στην εκπαίδευση και την παιδεία. Η εκπαίδευση μεταδίδει γνώσεις και επαγγελματικές δεξιότητες· η παιδεία, αντίθετα, διαμορφώνει χαρακτήρα, καλλιεργεί την αγάπη, τον σεβασμό, την υπευθυνότητα, τη δικαιοσύνη και την κοινωνική αλληλεγγύη.
Γι' αυτό και το διαχρονικό μήνυμα των αρχαίων ποιητών παραμένει επίκαιρο. Η οικογένεια είναι το πρώτο σχολείο του ανθρώπου και οι γονείς οι πρώτοι δάσκαλοι της ζωής. Όταν μέσα στην οικογένεια καλλιεργούνται η αγάπη, ο διάλογος, ο σεβασμός και το παράδειγμα της αρετής, τίθενται οι βάσεις για τη δημιουργία υπεύθυνων πολιτών και μιας κοινωνίας περισσότερο δίκαιης και ανθρώπινης. (18/7/26)
Αμφικτύων Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου