Η αντεπίθεση του Ελληνικού Στρατού και η συμβολή των Διαβιβάσεων – Νοέμβριος Δεκέμβριος 1940»

Εισερχόμενα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΣΤΡΑΤΩΝ ΑΞΚΩΝ ΔΒ

8:00 π.μ. (πριν από 2 ώρες)
προς κρυφή κοιν.: εγώ

Αγαπητοί Συναδελφοι 

Μετά την αναχαίτιση της ιταλικής επιθέσεως ο Ελληνικός Στρατός ανέλαβε επιθετικές ενέργειες.  Από τις 14 Νοεμβρίου ξεκίνησε η ελληνική αντεπίθεση στη Βόρεια Ήπειρο, με τροποποιήσεις στη διάταξη των δυνάμεων λόγω της αφίξεως και προωθήσεως των ΙΙΙ, XVII, XVI και V Μεραρχιών.  Στα μέσα Νοεμβρίου οι περισσότερες Μονάδες Διαβιβάσεων είχαν πλέον ολοκληρώσει την επιστράτευση και την μετακίνηση στις πολεμικές τους θέσεις, παρέχοντας πλέον τις επικοινωνιακές υπηρεσίες στους Σχηματισμούς που υποστήριζαν.  Αυτό βελτίωσε σημαντικά τη διεύθυνση των επιχειρήσεων και τα ευνοϊκά αποτελέσματα ήταν ορατά.

Το Β’ ΣΣ υπήχθη απευθείας στον Αρχιστράτηγο και έτσι υπήρχαν πλέον τρία στρατηγικά συγκροτήματα στο αλβανικό μέτωπο: το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) που προώθησε την έδρα του από την Καστοριά στην Κορυτσά (από 30 Νοεμβρίου) και τα Α’ και Β’ Σώματα Στρατού.

Το Γενικό Στρατηγείο διέταξε το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (Γ’ ΣΣ) να ασκήσει τη μέγιστη δυνατή πίεση προς κατάληψη της Κορυτσάς.  Μετά τη κατάληψη του όρους Μοράβα, το Γ’ ΣΣ απελευθέρωσε την Κορυτσά στις 22 Νοεμβρίου, προκαλώντας ισχυρό πλήγμα στο γόητρο της Ιταλίας διεθνώς και την αντικατάσταση του Ιταλού Αρχηγού ΓΕΣ.

Το Β’ ΣΣ απελευθέρωσε την Πρεμετή στις 3 Δεκεμβρίου και στις 22 Δεκεμβρίου την Χιμάρα και πέτυχε να φθάσει κοντά στο συγκοινωνιακό κόμβο της Κλεισούρας.  Το Α’ ΣΣ απελευθέρωσε τους Αγίους Σαράντα στις 6 Δεκεμβρίου και δύο μέρες μετά το Αργυρόκαστρο. Στις 8 Δεκεμβρίου, έγινε ανασυγκρότηση των δυνάμεων και η νέα δομή, την οποία έπρεπε να υποστηρίξουν οι Διαβιβάσεις, ήταν η ακόλουθη:

·         ΤΣΔΜ (Γ’ ΣΣ) με έδρα την Κορυτσά, με τις ΙΧ, Χ, ΧΙΙΙ και XVII Μεραρχίες,

·         Β’ ΣΣ με έδρα τη Σιάτιστα (από 12 Νοεμβρίου) και στη συνέχεια το Επταχώρι, με τις Ι, XV, XI Μεραρχίες και την V Ταξιαρχία,

·         Α’ ΣΣ με έδρα τη Ζίτσα και στη συνέχεια το Πωγώνι, με τις ΙΙΙ, IV και ΙΙ Μεραρχίες και

·         Εφεδρείες η VIII Μεραρχία, η ΙΙΙ Ταξιαρχία και η Μεραρχία Ιππικού, η οποία στο τέλος Δεκεμβρίου του 1940 απορρόφησε τη διαλυθείσα Ταξιαρχία Ιππικού.

Το τελευταίο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου η ΧΙΙΙ Μεραρχία αντικατέστησε την XVII, η XVI Ταξιαρχία αναδιοργανώθηκε στην ομώνυμη Μεραρχία και η ΙV Μεραρχία απεσύρθη αντικατασταθείσα από την ΙΙΙ Ταξιαρχία.  Προβλήματα εφοδιασμού αλλά και ο βαρύς χειμώνας υποχρέωσαν το Γενικό Στρατηγείο να αναστείλει τις επιχειρήσεις στις 28 Δεκεμβρίου.

Η τολμηρή ενέργεια του Γ’ ΣΣ προς Κορυτσά είχε αφετηρία την υποκλοπή εχθρικού σήματος, που από ασυρμάτου καλούσε τους Ιταλούς ...να ετοιμασθώσι δια να συμπτυχθώσι εκ Βράνεστε-Μπαμπάν, πληροφορία που επιβεβαιώθηκε και από αιχμαλωτισθέντα Υπολοχαγό

Στα απελευθερωθέντα βορειοηπειρωτικά εδάφη εγκαταστάθηκε ελληνική πολιτική εξουσία, οργανώθηκαν ελληνικές υπηρεσίες δημόσιας διοίκησης αφού αποχώρησαν τα όργανα του αλβανικού κράτους, ενώ από πλευράς υπηρεσιών Τ.Τ.Τ., τοποθετήθηκαν ανώτεροι υπάλληλοι και ξεκίνησαν να λειτουργούν τα Κεντρικά Γραφεία Τ.Τ.Τ. Κορυτσάς και Αργυροκάστρου και τα Γραφεία Τ.Τ.Τ. Αγίων Σαράντα, Πρεμετής, Χειμάρας, Ελάφου, Κεραμίτσης και Δελβίνου.  Όπως αποκαλύπτει ο ιστορικός Δημακόπουλος

Οι προϊστάμενοι των Κεντρικών Τ.Τ.Τ. Γραφείων Κορυτσάς και 'Αργυροκάστρου διευθυντές Β’ Τάξεως Μ. Σακελλαριδης και Α. Δροσογιάννης, οι οποίοι εξετέλουν παραλλήλως καθήκοντα Διευθυντών της Υπηρεσίας των Τ.Τ.Τ. εις τας Ανώτατας Στρατιωτικάς Διοικήσεις Κορυτσάς και Αργυροκάστρου. Το Υπουργείον Συγκοινωνίας δι' εγγράφου του προς το ΓΣ είχε κρίνει τα συγκεκριμένα πρόσωπα ώς έμπειρα και ικανά και περί την διοίκησιν.  Η τοιαύτη σύστασις ελήφθη υπ' όψιν υπό των Ανωτ. Στρατ. Διοικητών και ανετέθησαν εις τους δύο τούτους προϊσταμένους και τα καθήκοντα τών Διευθυντών της Υπηρεσίας Τ.Τ.Τ. παρ' αυταίς.

Γραμμές στο μέτωπο

Ο τότε Διοικητής του Γ’ ΣΣ Αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου για τις ανάγκες σε καλώδια σε αυτές τις επιχειρήσεις στη βόρεια Πίνδο ανέφερε:

Σοβαράν έλλειψιν αντιμετώπισε το Σώμα Στρατού εις υλικόν Διαβιβάσεων, ούτινος το μέρος που διετίθετο δεν επέτρεπε ού μόνον την ύπαρξιν κανονικού τηλεφωνικού συνδέσμου, αλλά ουδέ του στοιχειωδεστέρου τοιούτου. Δια τούτο διετάχθη η ευρεία χρήσις των οπτικών και των ασυρμάτων.

Το Β’ ΣΣ εκδήλωσε επίθεση κατά του ορεινού όγκου Μοράβα στις 14 Νοεμβρίου.  Για το σκοπό αυτό είχε παραλάβει νωρίτερα καλώδιο εκστρατείας σε ποσότητα 70 χιλιομέτρων που όμως ήταν πολύ μικρή για να ικανοποιήσει τις τεράστιες ανάγκες των Μονάδων του.  Κάθε επιτελική πρόβλεψη για τη χρήση καλωδίων είχε ανατραπεί αφού οι απαιτήσεις των Μονάδων ξεπέρασαν κάθε επιτελικό σχεδιασμό αποθεμάτων, διότι η τηλεφωνική επικοινωνία αποδείχθηκε το κύριο μέσο διεύθυνσης του αγώνα.

Αυτές οι δραστηριότητες της εγκατάστασης γραμμών και της επισκευής βλαβών των καλωδίων εκστρατείας στην πρώτη γραμμή του μετώπου, κατά κανόνα τη νύχτα, ενώ την ημέρα γινόταν υπό τους σφοδρούς βομβαρδισμούς του εχθρικού πυροβολικού και της αεροπορίας, με τους ασυρματιστές να στήνουν κεραίες στο χιόνι και τους ωτακουστές παρόντες να δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τον εχθρό, κάτω από τις δυσμενέστατες καιρικές συνθήκες, κρύο-βροχή-χιόνι, με λάσπη τόση ώστε να κολλάνε και τα μουλάρια, τα δε ελάχιστα αυτοκίνητα να μην είναι δυνατό να κινηθούν, με τις ψείρες, τα κρυοπαγήματα και την πείνα από τις αδυναμίες στη τροφοδοσία και τις ελλείψεις σε υλικά, με νεκρούς που πρέπει να ταφούν και τραυματίες που έπρεπε να διακομισθούν, με τους μύριους κινδύνους και κόπους που έζησαν, με τους νεκρούς και τραυματίες τους, έθεσε τους διαβιβαστές ως ισοτίμους με τους άλλους πολεμιστές και δίκαια τους συμπεριέλαβε στο πάνθεο των ηρώων.

Σχετική είναι η μαρτυρία στο ημερολόγιο του Δεκανέα Δημήτριου Δελφινόπουλου του 53ου Συντάγματος Πεζικού, του δασκάλου που ήταν επικεφαλής συνεργείου Εγκαταστατών Γραμμών:

Παρασκευή 15 Νοεμβρίου. Ο διοικητής του Συντάγματος διατάσσει να εγκαταστήσω τηλεφωνικές γραμμές από το παρατηρητήριο από το οποίο θα κατηύθυνε την επιχείρηση της ημέρας και θα παρακολουθούσε την εξέλιξη της…  Παραλαβαίνω τα απαραίτητα υλικά και επικεφαλής του συνεργείου ξεκινούμε.  Όταν είχε ανατείλει ο ήλιος οι έρπουσες γραμμές ήταν έτοιμες και η επικοινωνία με τα Τάγματα λειτουργούσε κανονικά.

Η αποκατάσταση σταθερής επικοινωνίας, ιδιαίτερα με το προϊστάμενο κλιμάκιο, απετέλεσε σημαντικό παράγοντα τόνωσης του ηθικού των υφισταμένων ηγητόρων.  Η δυνατότητα των μαχόμενων να είναι σε επαφή με τους ανώτερους διοικητές, να αιτούνται πυρά υποστήριξης και ανεφοδιασμό, να αναφέρουν τις δυσκολίες και τις επιτυχίες, τούς «έδινε φτερά» και ενίσχυε την εμπιστοσύνη τους στον κοινό σκοπό.  Ο τηλεφωνητής Δελφινόπουλος στο ημερολόγιο του αναδεικνύει πόσο μεγάλη σημασία για τους μαχόμενους είχε η αποκατάσταση της επικοινωνίας:

Τρίτη 19 Νοε.  Διαταχθήκαμε να συνδέσουμε μέρα το 1ο Τάγμα με το Σύνταγμα που βρισκόταν στο ψηλότερο σημείο του Μοράβα. Οι βόμβες των αεροπλάνων και τα μεταγωγικά μας έκοβαν το καλώδιο και κάποιος από μας έπρεπε να ελέγχει το πέρασμα τους.  Αυτά τα εμπόδια μας έφαγαν όλη τη μέρα. Το σούρουπο φθάσαμε στο καταυλισμό του Τάγματος. Ο Ταγματάρχης Παλαιοδήμος μ’ εδέχθηκε χαρούμενος.  Με την τηλεφωνική επαφή που πήρε με το Σύνταγμα ανακουφίστηκε.  Αισθάνθηκα πολύ ευτυχής εκείνη τη στιγμή, γιατί παρά τις δυσχέρειες που συναντήσαμε, ολοκληρώσαμε το έργο.  Μου πρόσφερε τσιγάρο και μιλήσαμε για τις επιτυχίες μας…

Ο Διαβιβαστής στρατιώτης Γιάννης Μηλιάς του 42ου Συντάγματος στο πολεμικό ημερολόγιό του καταγράφει το ξάφνιασμα που του προκάλεσε η προσφώνηση «ήρωα», όταν τον διέταξε ο Διμοιρίτης να απλώσει νέο τηλεφωνικό καλώδιο που περνούσε μέσα από επισημασμένο από τον εχθρό πεδίο βολής:

Ξεκινάω αμολώντας το καλώδιο, φθάνω στο ύψωμα με την άτρακτο που έχει ακόμα αρκετό καλώδιο.  Σύνθημα, παρασύνθημα, μαζεύτηκαν αρκετοί συμπολεμιστές και με ρωτούσαν τι ξέρω.  Τους είπα τα δικά μας, στο τέλος όλοι μαζί φωνάζουν «γειά σου ήρωα».  Έρχεται ο Υπολοχαγός με ρωτάει από πού άρχισες να αμολάς καλώδιο, του λέω από τον 6ο Λόχο, μου λέει κι αυτός «μπράβο ήρωα».  Δεν κρατήθηκα «σταματάτε ρε το δούλεμα, εγώ είμαι ήρωας;  εσείς δεν είστε;» 

Και πάλι επί της αποδόσεως του προσωπικού των Διαβιβάσεων, από την Πολεμική Έκθεση της Διμοιρίας ΔΒ του Αποσπάσματος Πίνδου:

Προώθησα την διμοιρία μου στο Χάνι Μπαλαμπάνι, Σούκα, Μύλο όπου εγκατέστησα το προκεχωρημένο τηλεφωνικό κέντρο…  Συνεργεία εξ ανδρών της διμοιρίας μου περιέτρεχον προς άπασας τα κατευθύνσεις, υπό σφοδρόν αεροπορικόν βομβαρδισμόν και υπό το πύρ του εχθρικού πυροβολικού, ανευρίσκοντες τας βλάβας του τηλεφωνικού δικτύου και διορθώνοντες αυτάς δια τον τηλ/κόν σύνδεσμον του Β΄ΣΣ.  Δεν ήτο δε μικρός ο κίνδυνος της ζωής μας, να ξεπλέκωμεν όρθιοι επί του εδάφους ή επί τηλεφωνικών στύλων και να συνδέωμεν τα καλώδια υπό το καταιγιστικό πύρ του ιταλικού πυροβολικού…

 

Περισυλλογή λαφύρων

Για την αντιμετώπιση των σοβαρών ελλείψεων σε καλώδιο συγκροτήθηκαν μικτά συνεργεία από οπλίτες του Β’ Όρχου ΔΒ και χωρικούς της Κονίτσης, οι οποίοι ξεκίνησαν την περισυλλογή υλικών σε όσες περιοχές είχαν γίνει μάχες και είχε εγκαταλειφθεί ιταλικό πολεμικό υλικό.  Το αποτέλεσμα της ενέργειας αυτής ήταν απίστευτο· σε 5 ημέρες συγκεντρώθηκαν:

·         700 χιλιόμετρα καλώδιο εκστρατείας,

·         56 τηλέφωνα,

·         22 τηλεφωνικοί πίνακες 5 και 10 διευθύνσεων και

·         38 ασύρματοι, οι οποίοι εστάλησαν στη Σκευή Μηχανικού.

Τα ευρήματα θα ήταν περισσότερα αν ο καιρός δεν ήταν τόσο άσχημος και το χιόνι δεν είχε καλύψει τα πάντα.  Τα λάφυρα συγκεντρώθηκαν στον Β’ Όρχο ΔΒ, όπου έγινε ο έλεγχος και η επισκευή τους.  Τα υλικά χορηγήθηκαν αμέσως σε Μονάδες που έτσι συμπλήρωσαν τις ελλείψεις τους.  Ο Στρατηγός Δημήτριος Ζώης, ο οποίος συμμετείχε στο πόλεμο ως Υπολοχαγός, επιβεβαιώνει ότι υπήρχαν άφθονα υλικά εγκαταλελειμμένα από τον εχθρό, τα οποία περισυλλέχθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν από τους διαβιβαστές μας: …Άλλωστε, όπλα, πυρομαχικά, τηλέφωνα και καλώδια ευρίσκαμε πολλά ιταλικά…

Αντιμετώπιση τεχνικών προβλημάτων

Ένα σοβαρό τεχνικό ζήτημα που ανέκυψε ήταν ότι το αγγλικής προελεύσεως καλώδιο εκστρατείας, ενώ ήταν πολύ ανθεκτικό σε εφελκυσμό υπερέχοντας του ιταλικού εκ λαφύρων, είχε σχετικά υψηλή ωμική αντίσταση με συνέπεια η μέγιστη εμβέλειά του να περιορίζεται σε 30 χιλιόμετρα.  Για το λόγο αυτό αποφασίσθηκε το μεν ιταλικό καλώδιο να χρησιμοποιείται για έρπουσες γραμμές, το δε αγγλικό μόνον για εναέριες γραμμές επί στύλων.

Επίσης, υπήρχε μεγάλη έλλειψη σε πισωτική ταινία, ένα είδος μονωτικής ταινίας από ύφασμα βουτηγμένο σε πίσσα, υλικό απαραίτητο για τις συνδέσεις και μονώσεις των καλωδίων κατά την εγκατάσταση γραμμών και αποκατάσταση των βλαβών από διακοπές των συρμάτων.  Στάλθηκε αξιωματικός δύο φορές στα Ιωάννινα και στη Πρέβεζα με εντολή να προμηθευθεί το υλικό από το εμπόριο, ο οποίος τελικά έφερε 45 κιλά πισωτικής ταινίας.  Αργότερα, στάλθηκε στη Θεσσαλονίκη άλλος αξιωματικός για τον ίδιο σκοπό, αλλά εκεί κατάφερε να βρει μόνον 6 κιλά.

Το τεχνικό προσωπικό που είχε τοποθετηθεί στον Β’ Όρχο ΔΒ ήταν αριθμητικά ανεπαρκές για τις ανάγκες του.  Αναζητήθηκαν τεχνίτες από διάφορες Μονάδες του Β’ ΣΣ και βρέθηκαν 15 οι οποίοι μετετέθησαν άμεσα στον Όρχο ΔΒ με άριστα αποτελέσματα στις επισκευές κάθε φύσεως, ενώ τα υλικά με βλάβες παρέμεναν ελάχιστα στα συνεργεία επισκευαζόμενα πολύ γρήγορα.  Παρόμοια λύση δόθηκε και στην VIII Μεραρχία όπου εκ των ενόντων συγκροτήθηκε Αποθήκη Ανεφοδιασμού Υλικού ΔΒ με πολύ καλά αποτελέσματα.

Στις 25 Νοεμβρίου ο Βραχνός δεν ήταν ακόμη ικανοποιημένος, αναφέροντας ότι στη ζώνη ενεργείας της Ι Μεραρχίας τα προβλήματα των Διαβιβάσεων συνεχίζονταν:

Λίαν πλημμελής και δυσχερής συνέχιζε να είναι η λειτουργία του συστήματος Διαβιβάσεων, λόγω του εκτεταμένου και ανωμάλου εδάφους και της ελλείψεως υλικού Διαβιβάσεων, κυρίως καλωδίων εκστρατείας.  Η περισυλλογή και χρησιμοποίηση του καλωδίου το οποίο εγκατέλειπαν οι υποχωρούσες ιταλικές Μονάδες άμβλυνε κάπως το πρόβλημα.  Άξιο κάθε επαίνου είναι το προσωπικό Διαβιβάσεων, το οποίο με υπεράνθρωπες προσπάθειες κατόρθωνε να εξασφαλίζει τις απόλυτα αναγκαίες επικοινωνίες για την ενάσκηση της διοικήσεως και την διεξαγωγή των επιχειρήσεων.

Το κόστος της αδιαφορίας για τις επικοινωνίες

Στις 18 Νοεμβρίου συνέβη το «ατύχημα» της ΧΙΙΙ Μεραρχίας, το οποίο καταδεικνύει τη μεγάλη σημασία του συνδέσμου και των επικοινωνιών στην επίγνωση της τακτικής καταστάσεως.  Την περίοδο εκείνη είχε συγκροτηθεί ένα μικτό απόσπασμα υπό τον Διοικητή του 23ου Συντάγματος Συνταγματάρχη Ν. Ρόκκο ο οποίος ...είχεν εγκαταστήσει τον σταθμόν διοικήσεώς του βορείως Πολόσκας, χωρίς να φροντίσει δια τον σύνδεσμον, ούτε με τα τάγματά του ούτε με την μεραρχίαν.  Στην εξέλιξη της μάχης ο Ρόκκος, ενώ κινήθηκε χωρίς να έχει καμία επαφή με τα μαχόμενα τμήματά του, έλαβε αναφορά του Διοικητού του Ι/23 Τάγματος ότι η Μονάδα του καθηλώθηκε, ενώ άρχισαν να φθάνουν στο Σταθμό Διοικήσεως του Τάγματος φυγάδες με «φαντασιώδεις» πληροφορίες περί κυκλώσεως και αιχμαλωσίας.

Η πλήρης άγνοια της επί του πεδίου της μάχης καταστάσεως, ήσκησαν ψυχολογικήν επίδρασιν επί του διοικητού του Αποσπάσματος όστις… υπέβαλλε αναφοράν προς την Μεραρχίαν με την οποία παρουσίαζε την κατάστασιν ως απελπιστικήν.

Η αστήρικτη αναφορά του Ρόκκου παρέσυρε και το Μέραρχο

Ο διοικητής της Μεραρχίας Υποστράτηγος Ραζής, ευρισκόμενος καθ’ όλην την ημέραν επί του παρατηρητηρίου του χωρίς ουδένα σύνδεσμον μετά του Αποσπάσματος…  Στις 19.00 επέστρεψε στο σταθμό διοικήσεώς του, όπου επληροφορήθη την (δήθεν) δυσμενή τροπή του αγώνος.  Χωρίς να ελέγξει την ακρίβεια των αναφορών του Ρόκκου, διατάσσει σύμπτυξη...

Ευτυχώς, ο έμπειρος διοικητής του Γ’ ΣΣ πρόλαβε και μεταβαίνοντας στο Στρατηγείο της ΧΙΙΙ Μεραρχίας επενέβη έγκαιρα, αποκατέστησε την τάξη, αντικατέστησε άμεσα το Διοικητή της με τον Υποστράτηγο Μουτούση και παρέπεμψε σε έκτακτο στρατοδικείο τον Συνταγματάρχη Ρόκκο.  Ως συνήγορος υπεράσπισής του ορίσθηκε ο μετέπειτα πρωθυπουργός Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο οποίος τότε υπηρετούσε ως εθελοντής δεκανεύς.  Μετά την καταδίκη του, ο Ρόκκος αυτοκτόνησε.

Εισχώρηση στην Αλβανία

Η Μεραρχία Ιππικού με διοικητή τον Υποστράτηγο Γεώργιο Στανωτά, με ορμή είχε διεισδύσει βαθιά στο αλβανικό έδαφος.  Στο Ημερολόγιο Επιχειρήσεων της Μεραρχίας υπάρχει η ακόλουθη εγγραφή:

25 Νοεμβρίου Δευτέρα: Αριστερά ημών η IV Μεραρχία φαίνεται ότι έχει υποληφθεί εις προχώρησιν.  Δεξιά στερούμεθα πληροφοριών.  Μεγάλαι δυσκολίαι μας παρουσιάζονται όσον αφορά τας Διαβιβάσεις, όχι τόσον δι έλλειψιν υλικού (καθ’ όσον διαθέτομεν ήδη άφθονον υλικόν Διαβιβάσεων εκ λαφύρων) αλλά λόγω της εις μέγα βάθος προχωρήσεως μας...

Για την ίδια μέρα η επίσημη Πολεμική Έκθεση της Μεραρχίας επίσης αναφέρει: Η ανάπτυξις των Διαβιβάσεων, παρότι διαθέτομεν άφθονον καλώδιον εκ λαφύρων, προσκρούει εις μεγάλας δυσχερείας, καθ’ όσον το ολιγάριθμον προσωπικόν που διαθέτομεν χρησιμοποιείται από Μετσόβου μέχρι Πέτρανη, η μετακίνηση δε των εγκαθισταμένων εκάστοτε τηλεφωνικών κέντρων δεν δύναται να παρακολουθήσει την πρόοδον κινήσεως των Μονάδων.  Εξ άλλου, η επικοινωνία δι ασυρμάτου σπανίως επετεύχθη, υπαιτιότητι των διαφόρων διοικήσεων και της μη καλής εκπαιδεύσεως των ραδιοτηλεγραφητών.

Συνεχίζει στις 26 Νοεμβρίου:

Η Μεραρχία επιδιώκει την βελτίωσιν των Διαβιβάσεων της και των ανεφοδιασμών…

Ο έφεδρος Υπολοχαγός Αντώνης Τζουβελέκης, επιστρατευμένο στέλεχος των Τ.Τ.Τ., αναφέρεται τόσο στην απόδοση των επιστρατευμένων μελών των Τ.Τ.Τ. όσο και στην γενικότερη αποτελεσματικότητα της επικοινωνιακής υποστήριξης:

Για την πολεμική επάνδρωση των τηλεπικοινωνιακών και ταχυδρομικών υπηρεσιών των παραμεθόριων περιοχών, αποσπάστηκαν ανώτεροι και κατώτεροι τεχνικοί των Τ.Τ.Τ. με πρακτική πείρα γύρω από την συντήρηση δικτύων και τηλεφωνικών κέντρων.  Αυτοί αποτέλεσαν αναντικατάστατους συνεργάτες των Μονάδων ΔΒ.  Όταν μπήκαμε στη Βόρειο Ήπειρο και στην Αλβανία αξιοποίησαν ταχύτατα το πυκνό αλλά πρωτόγονο δίκτυο που είχε εγκαταστήσει η ιταλική καραμπινερία για τις επικοινωνίες της.  Η μικρή ομάδα των εφέδρων τηλεπικοινωνιακών αξιωματικών που προστέθηκαν στις Διαβιβάσεις συνεργάστηκαν αδελφικά με τους μόνιμους κι αντιμετώπισαν με ψυχραιμία κι επιτυχία όλα τα δύσκολα προβλήματα επικοινωνίας των μαχόμενων και των μετακινούμενων Μονάδων…

Ο  Στρατηγός Εδιπίδης, πρώην Υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού, στο σύγραμμά του εκτιμά ότι

Όσον αι μονάδες επροχώρουν και απεμακρύνοντο των αρχικών θέσεων των, λόγω του εκτεταμένου μετώπου και της μη υπάρξεως του αναγκαιούντος υλικού Διαβιβάσεων, μέγισται δυσχέρειαι καθημερινώς ανεφαίνοντο, μη δυνάμεναι να θεραπευθώσι ειμή δι' ακαταβλήτων κόπων των οπλιτών Διαβιβάσεων, εις τους οποίους η Πατρίς απονέμει ένα μεγάλο ευχαριστώ και εύγε !

Ο Διοικητής του Β’ ΣΣ Αντιστράτηγος Δημήτριος Παπαδόπουλος στις 20 Νοεμβρίου επισημαίνει τα οφέλη από τη βελτίωση της απόδοσης των Διαβιβάσεων

…η υπό της διευθύνσεως του αγώνος ταχεία αντίληψις της ραγδαίως εκάστοτε εξελισσομένης καταστάσεως και η αστραπιαία μεταβίβασις των διαταγών και πληροφοριών, επέτρεψαν την πλήρη επιβολή της θελήσεως μας επί του εχθρού…

Τρίκυκλα ως λάφυρα

Όσον αφορά τη διαθεσιμότητα υλικών και εφοδίων μεταξύ των αντιπάλων, η διαφορά ήταν τεράστια.  Την 22 Νοεμβρίου, σε επιθετική αναγνώριση του Β’ΣΣ στην Ερσέκα, διαπιστώθηκε ότι οι Ιταλοί εγκατέλειψαν μια μεγάλη αποθήκη επιμελητείας με παντοειδή πολεμικά υλικά.  Μεταξύ των άλλων υπήρχαν πολλές μοτοσυκλέτες τρίκυκλα, τέσσερα από τα οποία παρελήφθησαν για τις ανάγκες των συνεργείων Διαβιβάσεων.  Οι 3 άνδρες του πληρώματος του τρικύκλου, φορτωμένου με εκτυλίκτριες καλωδίων, επενέβαιναν ταχύτατα και αποκαθιστούσαν τις βλάβες των γραμμών οι οποίες όδευαν κατά μήκος αμαξιτών οδών  Για την επισήμανση των οδικών δρομολογίων που είχαν καλυφθεί πλήρως από χιόνι χρησιμοποιήθηκαν ερυθρές ταινίες.  Στις 19 Δεκεμβρίου στην Πρεμετή, νέα έδρα του Β’ ΣΣ, η ιταλική αεροπορία βομβάρδισε τον Β1 ΛΔΒ, ο οποίος υπέστη σοβαρές απώλειες σε προσωπικό Διαβιβάσεων και σε υλικό· καταστράφηκαν όλα τα οχήματά του, χωρίς ποτέ να καταστεί δυνατό να αντικατασταθούν.  Στην περίπτωση αυτή, τα τέσσερα τρίκυκλα απετέλεσαν το μόνο μεταφορικό μέσο των Διαβιβαστών.  Εκεί στη Πρεμετή, το 613 Απόσπασμα ΔΒ, υπό άσχημες καιρικές συνθήκες, έζευξε τον ποταμό με τριχιές για να περάσει απέναντι τα τηλεφωνικά καλώδια.

Στις 6 Δεκεμβρίου στην Πολεμική της Έκθεση της Μεραρχίας Ιππικού καταγράφονται οι σοβαρές δυσκολίες επικοινωνιών:

…Πληροφορίαι περί των γειτονικών μας Μονάδων ουδέποτε ελήφθησαν, ούτε παρά των προϊσταμένων μας αρχών.  Ο μόνος προσανατολισμός μας ήτο το δελτίον στρατιωτικής καταστάσεως του Γενικού Στρατηγείου, όταν τούτο ελαμβάνετο δια του ασυρμάτου.  Τα προβλήματα επικοινωνιών συνεχίζονται στις 7 Δεκεμβρίου : Από διημέρου πίπτει χιών.  Η κατάστασις των Διαβιβάσεων δεν είναι διόλου ικανοποιητική.  Αι έρπουσαι τηλεφωνικαί γραμμαί διακόπτονται συχνά, πάντοτε δε σχεδόν κατά τας νύκτας λόγω της κινήσεως των κτηνών, αλλά και με τας προϊσταμένας Μονάδας και τα όπισθεν του ΣΔ όργανα της Μεραρχίας είναι σχεδόν αδύνατος ο τηλεφωνικός σύνδεσμος, διότι το παρά την γέφυραν τηλεφωνικόν κέντρον της Μεραρχίας παρεδόθη εις προσωπικόν των προϊσταμένων μας αρχών…

Συνεχίζει την επόμενη ημέρα:

Η κακοκαιρία μαίνεται…  Η γέφυρα της Μέρτζανης παρεσύρθη.  Διεκόπησαν άπασαι αι τηλεφωνικαί επικοινωνίαι.

Ο εχθρός μυθοποιεί τον Έλληνα         

Στην απέναντι πλευρά του μετώπου, προσπαθώντας να εξηγήσουν τη δυσμενή τροπή των επιχειρήσεων, οι Ιταλοί πέρασαν από την υποτίμηση του αντιπάλου στην υπερεκτίμηση.  Ο Ιταλός ραδιοτηλεγραφητής Βιττόριο Ματτανό (Mattanò), υπερβάλλει για τις δυνατότητες των ελληνικών Διαβιβάσεων, αν κρίνουμε από αυτά που γράφει στο προσωπικό του πολεμικό ημερολόγιο:

Γνωρίζουμε καλά τον εχθρό, τον Έλληνα που χρησιμοποιεί αγγλικούς ασυρμάτους, πιό ισχυρούς κι απ’ τους δικούς μας (!), που παρακολουθεί κάθε συχνότητά μας.  Ευτυχώς μας έστειλε το Υπουργείο Αμυνας από τη Ρώμη τον κώδικα G...

Ο ίδιος συνεχίζει σε μεταγενέστερη εγγραφή:

Αλλάζουμε και ξαναλλάζουμε συχνότητα, αλλά (οι Έλληνες) πάντα ακούν όλα τα σήματα μας, αφού έχουν στα χέρια τους τον κώδικα G..

Σε συνεντεύξεις τους μεταπολεμικά, οι Ιταλοί διαβιβαστές δήλωναν ότι οι Έλληνες αποκρυπτογραφούσαν τους ιταλικούς κώδικες και γνώριζαν τόσο καλά ειδήσεις και απρόβλεπτες λεπτομέρειες, ώστε να γεννιώνται υποψίες ακόμη και για ύπαρξη κατασκόπων μεταξύ των ιταλικών στρατευμάτων.  Αυτό τους υποχρέωσε να χρησιμοποιούν στις ασύρματες και τηλεφωνικές επικοινωνίες τους μία διάλεκτο της περιοχής Φριούλι της βορειοανατολικής Ιταλίας  που όπως είπαν, απεδείχθει εξαιρετικός κώδικας κρυπτογραφικής επικοινωνίας.

Προκεχωρημένο Γενικό Στρατηγείο

Kατά το χρονικό διάστημα από 17 Δεκεμβρίου 1940 μέχρι 14 Φεβρουαρίου 1941 λειτούργησε στα Ιωάννινα ένα προκεχωρημένο Κλιμάκιο του Γενικού Στρατηγείου με σκοπό να συντονίζει από κοντά τις ενέργειες των Α’ και Β’ ΣΣ, ενώ τα θέματα Διαβιβάσεων του Κλιμακίου είχε αναλάβει ο Αντισυνταγματάρχης Κωνσταντίνος Βάλβης.

Περιστερές στο μέτωπο

Στις 22 Δεκεμβρίου έφθασαν στη περιοχή του Β’ ΣΣ δύο κινητοί περιστερεώνες επί οχημάτων, τα οποία όμως δεν είχαν καμία δυνατότητα κίνησης εκτός αμαξιτής οδού και έτσι ελήφθησαν ειδικά μέτρα παραλλαγής τους για προφύλαξη από την εχθρική αεροπορία.  Μετά την παρέλευση των 10 ημερών που προβλεπόταν για την εξοικείωση των περιστερών με το χώρο έγινε δοκιμή αφέσεως δέκα πτηνών σε απόσταση 8 χιλιομέτρων από τους περιστερεώνες, χωρίς όμως να επιστρέψει καμία.  Έγινε δεύτερη δοκιμή με τέσσερεις περιστερές, αφού αφαιρέθηκε η παραλλαγή των περιστερεώνων, αλλά ακόμη και έτσι επέστρεψαν μόνον οι δύο.  Μετά την αποτυχία αυτή αποφασίστηκε να παύσει η χρήση των αγγελιαφόρων περιστερών ως μέσων επικοινωνίας.

Βελτίωση των επικοινωνιών

Στις 23 Δεκεμβρίου ξεκίνησε η επίθεση εναντίον της Κλεισούρας, με την XV Μεραρχία στην κυρία προσπάθεια.  Όμως ο Λόχος ΔΒ της Μεραρχίας δεν είχε συγκροτηθεί ακόμη και για το λόγο αυτό την Μεραρχία εξυπηρέτησε ο V ΛΔΒ της V Ταξιαρχίας η οποία είχε τεθεί υπό διοίκηση της XV Μεραρχίας  Όταν στις 5 Ιανουαρίου 1941 διελύθη η V Ταξιαρχία, το προσωπικό και το υλικό του V ΛΔΒ κατανεμήθηκε στις ΧΙ και XV Μεραρχίες και στο Απόσπασμα Κετσέα, ενώ μέρος του προσωπικού του ενίσχυσε το Β’ ΣΣ.  Στην Πολεμική Έκθεση της XV Μεραρχίας, σε αναφορά για τις Μονάδες ΔΒ καταγράφεται ότι

Από 22 Νοεμβρίου μέχρι 4 Δεκεμβρίου 1940 η Μεραρχία συνεπληρούτο δια των ελλειπόντων Μονάδων… Λόχων Διαβιβάσεων… καθ όσον ανεπτύχθη εις Μεραρχίαν εκ της πρώην IV Ταξιαρχίας Και παρακάτω:

Γενική Παρατήρησις: Το επιτελείον της XV Μεραρχίας, αρχηγοί Πυροβολικού και Διαβιβάσεων, άνευ αναπαύσεως, νυχθημερόν και υπό δυσχερεστάτας καιρικάς συνθήκας, ακαταπονήτως ειργάζοντο.  Το α’ κλιμάκιον του σταθμού διοικήσεως της Μεραρχίας μετά των αρχηγών ΠΒ και ΔΒ πάντοτε ειργάζετο προωθημένον εις την πρώτην γραμμήν και πολλάκις υπό τα πυρά των εχθρικών αυτομάτων όπλων.

Προς το τέλος του έτους 1940 σημειώνεται από τον Βραχνό βελτίωση της επικοινωνιακής υποστήριξης:

Διαβιβάσεις: εβελτιούντο προοδευτικώς με την αποστολή υλικού Διαβιβάσεων, την περισυλλογή του υλικού το οποίο είχαν εγκαταλείψει οι Ιταλοί και φυσικά με τις μεγάλες προσπάθειες του προσωπικού Διαβιβάσεων.

Ο Μαχάς αναφέρει ότι οι ασύρματοι χρησιμοποιούντο πλέον σε όση έκταση ήταν διαθέσιμοι και η απόδοσή τους ήταν καλή λόγω της άφιξης των επιστρατευθέντων έμπειρων μονίμων Ραδιοτηλεγραφητών του εμπορικού ναυτικού.  Αντίθετα, τα δίκτυα Οπτικού Τηλεγράφου είχαν ελάχιστη απόδοση λόγω της κακοκαιρίας· ομίχλη, καπνός και χιόνι εμπόδιζαν την οπτική επαφή και τον σωστό προσανατολισμό των προβολέων και των ανακλαστήρων.

Τους λόγους της βελτίωσης των ασυρμάτων επικοινωνιών τους αναφέρει και ο Διοικητής ΔΒ του Β’ Σώματος Στρατού:

Κατά την περίοδον ταύτην εγένετο εντατική χρησιμοποίησις του ραδιοτηλεγραφικού δικτύου, του οποίου η απόδοσις ήτο αρκετά ικανοποιητική, αφ’ ενός μεν λόγω της εξασκήσεως του προσωπικού αφ’ ετέρου δε λόγω της ενισχύσεως του προσωπικού δι’ ειδικού προσωπικού μονίμων ραδιοτηλεγραφητών του Ναυτικού.

Η γενική βελτίωση της επικοινωνιακής υποστήριξης επανέφερε την υπόληψη των στελεχών Διαβιβάσεων στη θέση που της άρμοζε, αφού οι διοικητές των Σχηματισμών διαπίστωναν την ηρωική προσπάθεια που κατέβαλλαν, ταυτόχρονα με την ενίσχυση διά υλικού εκ λαφύρων και την αποκτούμενη πολεμική πείρα, η οποία εξύψωσε το ηθικό και τις δυνατότητες των διαβιβαστών να αντιμετωπίζουν σωστά κάθε παρουσιαζόμενο πρόβλημα.

Το Ανεξάρτητο Τάγμα ΔΒ ήταν κυριολεκτικά ανεξάρτητο από υποχρεώσεις προς κάποιο Σχηματισμό˙ η αποστολή του ήταν η κατασκευή και συντήρηση αρτηριών με πολλαπλές γραμμές, για την εξασφάλιση των αξόνων επικοινωνιών των Α’, Β’, Γ’ ΣΣ και των Μεραρχιών τους.  Οι Λόχοι του Ανεξαρτήτου Τάγματος ΔΒ διαχωρίστηκαν και κινήθηκαν προς διαφορετικές κατευθύνσεις, εκτελώντας το έργο της συντήρησης των επικοινωνιακών αρτηριών.  Έτσι ο 1ος Λόχος βρέθηκε στα Ιωάννινα, ο 2ος στην Κοζάνη και ο 3ος στη Λάρισα.  Αργότερα ο 1ος Λόχος προωθήθηκε στον άξονα Ελαία (Καλπάκι) - Τεπελένι, ο 2ος στον άξονα Κορυτσά – Αγ. Σαράντα – Χειμάρα και ο 3ος στον άξονα Μέρτζανη - Κλεισούρα.  Ο 4ος Λόχος (ασυρμάτων-οπτικών τηλεγράφων) παρέμεινε στην Αθήνα προς εξυπηρέτηση του Γενικού Στρατηγείου.

Στην Ανατολική Μακεδονία, στην περιοχή της XIV Μεραρχίας, ο XIVα ΛΔΒ διετάχθη να κατασκευάσει νέες τηλεφωνικές αρτηρίες στον άξονα Πλατανιά – Λεκάνη – Μακρυχώρι - Παλιά Καβάλα και το κατόρθωσε με δύο συνεργεία, ενώ ταυτόχρονα άλλα συνεργεία του αποξήλωναν γραμμές δευτερεύουσας σημασίας για την εξοικονόμηση υλικών.  Παράλληλα, ο άλλος Λόχος της ο ΧΙVβ ΛΔΒ, αναγνώρισε κατάλληλες θέσεις και ανέπτυξε δίκτυο Οπτικών Τηλεγράφων.  Όμως οι Λόχοι αυτοί, κατόπιν σχετικής διαταγής, απέστειλαν στο αλβανικό μέτωπο όλα σχεδόν τα μεταγωγικά τους οχήματα με συνέπεια την στέρηση της ικανότητάς τους για μετακινήσεις.

Στον ΧΙVβ Λόχο Διαβιβάσεων υπηρετούσε από την έναρξη του πολέμου ως Διμοιρίτης ο Ανθυπολοχαγός Αντώνιος Μοιρισκλάβος.  Αιωνόβιος πλέον ο κ. Ταξίαρχος πρωτοσυνάντησε τον συγγραφέα του παρόντος το 2016˙ ακολούθησαν πολλές συζητήσεις στις οποίες τού περιέγραψε τη στρατιωτική ζωή, τα υλικά και τη δράση του στις επιχειρήσεις, την Κατοχή, αυτά που ακολούθησαν κλπ. μέχρι το καλοκαίρι του 2020, που «ανεχώρησε» προς συνάντηση των συμπολεμιστών του.  Ο κ. Μοιρισκλάβος θυμόταν καλά το εξαιρετικό ελληνικό τηλέφωνο Αλμπισρίντεν, που, όπως έλεγε, υπερείχε του βαρύτερου ιταλικού και τους σταθμούς ασυρμάτου Lorenz, οι οποίοι είχαν παραληφθεί πρόσφατα και έπρεπε εκείνος με μεγάλο κόπο να εκπαιδεύσει τους χειριστές στη λειτουργία τους.  Εργαζόταν όμως κυρίως με ηλιογράφους, ενώ οι οπτικοί τηλέγραφοι τύπου Μανζέν θεωρούντο παρωχημένοι και δεν χρησιμοποιήθηκαν.  Ως νέος αξιωματικός, ανυπόμονος να αναλάβει πολεμική δράση, ζήτησε και μετατέθηκε από τη Θράκη στο μέτωπο της Αλβανίας στην XVI Μεραρχία, όπου τοποθετήθηκε στον XVIα ΛΔΒ , στο χωριό Γκρέβα στην περιοχή Τομορίτσα, από τις 6 Ιανουαρίου 1941.  Εκεί συμμετείχε στις επιχειρήσεις εγκαθιστώντας οπτικές επικοινωνίες με τα Συντάγματα· λίγο αργότερα μετετέθη στον XVIβ ΛΔΒ, απ’ όπου θυμόταν χαρακτηριστικά το δύσκολο πέρασμα από την κοιλάδα του ποταμού Δεβόλη, όταν μια νύχτα έπρεπε να διαβούν το ποταμό και υποχρεώθηκαν να μεταφέρουν τα υλικά Διαβιβάσεων στους ώμους τους, για να μην βραχούν αυτά και υποστούν βλάβες.

Πολλές από τις πληροφορίες που αναγράφονται στις Πολεμικές Εκθέσεις των Μονάδων Διαβιβάσεων, επιβεβαιώθηκαν κατά τις συζητήσεις με τον κ. Μοιρισκλάβο, που επέλυσε και κάποιες τεχνικές απορίες. 

 Απόσπασμα από το βιβλίο «Οι Διαβιβάσεις στο Επος του ‘40»

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς,


Για το Διοικητικό Συμβούλιο του Συνδέσμου Διαβιβάσεων

Ταξχος ε.α. Χρ. Νοταρίδης

Πρόεδρος ΕΕ/ΣΑΑΔΒ

ΑπάντησηΠροώθηση