Οι ΔΒ στη 2η Περίοδο του ελληνοιταλικού πολέμου του '40

Εισερχόμενα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΣΤΡΑΤΩΝ ΑΞΚΩΝ ΔΒ

8:01 π.μ. (πριν από 6 ώρες)
προς κρυφή κοιν.: εγώ

Αγαπητοί Συνάδελφοι και Φίλοι,

Η τολμηρή ενέργεια του Γ’ ΣΣ προς Κορυτσά είχε αφετηρία την υποκλοπή εχθρικού σήματος, που από ασυρμάτου καλούσε τους Ιταλούς ...να ετοιμασθώσι δια να συμπτυχθώσι εκ Βράνεστε-Μπαμπάν, πληροφορία που επιβεβαιώθηκε και από αιχμαλωτισθέντα Υπολοχαγό

Στα απελευθερωθέντα βορειοηπειρωτικά εδάφη εγκαταστάθηκε ελληνική πολιτική εξουσία, οργανώθηκαν ελληνικές υπηρεσίες δημόσιας διοίκησης αφού αποχώρησαν τα όργανα του αλβανικού κράτους, ενώ από πλευράς υπηρεσιών Τ.Τ.Τ., τοποθετήθηκαν ανώτεροι υπάλληλοι και ξεκίνησαν να λειτουργούν τα Κεντρικά Γραφεία Τ.Τ.Τ. Κορυτσάς και Αργυροκάστρου και τα Γραφεία Τ.Τ.Τ. Αγίων Σαράντα, Πρεμετής, Χειμάρας, Ελάφου, Κεραμίτσης και Δελβίνου.  Όπως αποκαλύπτει ο ιστορικός Δημακόπουλος

Οι προϊστάμενοι των Κεντρικών Τ.Τ.Τ. Γραφείων Κορυτσάς και 'Αργυροκάστρου διευθυντές Β’ Τάξεως Μ. Σακελλαριδης και Α. Δροσογιάννης, οι οποίοι εξετέλουν παραλλήλως καθήκοντα Διευθυντών της Υπηρεσίας των Τ.Τ.Τ. εις τας Ανώτατας Στρατιωτικάς Διοικήσεις Κορυτσάς και Αργυροκάστρου. Το Υπουργείον Συγκοινωνίας δι' εγγράφου του προς το ΓΣ είχε κρίνει τα συγκεκριμένα πρόσωπα ώς έμπειρα και ικανά και περί την διοίκησιν.  Η τοιαύτη σύστασις ελήφθη υπ' όψιν υπό των Ανωτ. Στρατ. Διοικητών και ανετέθησαν εις τους δύο τούτους προϊσταμένους και τα καθήκοντα τών Διευθυντών της Υπηρεσίας Τ.Τ.Τ. παρ' αυταίς. 

Γραμμές στο μέτωπο

Ο τότε Διοικητής του Γ’ ΣΣ Αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου για τις ανάγκες σε καλώδια σε αυτές τις επιχειρήσεις στη βόρεια Πίνδο ανέφερε:

Σοβαράν έλλειψιν αντιμετώπισε το Σώμα Στρατού εις υλικόν Διαβιβάσεων, ούτινος το μέρος που διετίθετο δεν επέτρεπε ού μόνον την ύπαρξιν κανονικού τηλεφωνικού συνδέσμου, αλλά ουδέ του στοιχειωδεστέρου τοιούτου. Δια τούτο διετάχθη η ευρεία χρήσις των οπτικών και των ασυρμάτων.

Το Β’ ΣΣ εκδήλωσε επίθεση κατά του ορεινού όγκου Μοράβα στις 14 Νοεμβρίου.  Για το σκοπό αυτό είχε παραλάβει νωρίτερα καλώδιο εκστρατείας σε ποσότητα 70 χιλιομέτρων που όμως ήταν πολύ μικρή για να ικανοποιήσει τις τεράστιες ανάγκες των Μονάδων του.  Κάθε επιτελική πρόβλεψη για τη χρήση καλωδίων είχε ανατραπεί αφού οι απαιτήσεις των Μονάδων ξεπέρασαν κάθε επιτελικό σχεδιασμό αποθεμάτων, διότι η τηλεφωνική επικοινωνία αποδείχθηκε το κύριο μέσο διεύθυνσης του αγώνα.

Αυτές οι δραστηριότητες της εγκατάστασης γραμμών και της επισκευής βλαβών των καλωδίων εκστρατείας στην πρώτη γραμμή του μετώπου, κατά κανόνα τη νύχτα, ενώ την ημέρα γινόταν υπό τους σφοδρούς βομβαρδισμούς του εχθρικού πυροβολικού και της αεροπορίας, με τους ασυρματιστές να στήνουν κεραίες στο χιόνι και τους ωτακουστές παρόντες να δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τον εχθρό, κάτω από τις δυσμενέστατες καιρικές συνθήκες, κρύο-βροχή-χιόνι, με λάσπη τόση ώστε να κολλάνε και τα μουλάρια, τα δε ελάχιστα αυτοκίνητα να μην είναι δυνατό να κινηθούν, με τις ψείρες, τα κρυοπαγήματα και την πείνα από τις αδυναμίες στη τροφοδοσία και τις ελλείψεις σε υλικά, με νεκρούς που πρέπει να ταφούν και τραυματίες που έπρεπε να διακομισθούν, με τους μύριους κινδύνους και κόπους που έζησαν, με τους νεκρούς και τραυματίες τους, έθεσε τους διαβιβαστές ως ισοτίμους με τους άλλους πολεμιστές και δίκαια τους συμπεριέλαβε στο πάνθεο των ηρώων.

Σχετική είναι η μαρτυρία στο ημερολόγιο του Δεκανέα Δημήτριου Δελφινόπουλου του 53ου Συντάγματος Πεζικού, του δασκάλου που ήταν επικεφαλής συνεργείου Εγκαταστατών Γραμμών:

Παρασκευή 15 Νοεμβρίου. Ο διοικητής του Συντάγματος διατάσσει να εγκαταστήσω τηλεφωνικές γραμμές από το παρατηρητήριο από το οποίο θα κατηύθυνε την επιχείρηση της ημέρας και θα παρακολουθούσε την εξέλιξη της…  Παραλαβαίνω τα απαραίτητα υλικά και επικεφαλής του συνεργείου ξεκινούμε.  Όταν είχε ανατείλει ο ήλιος οι έρπουσες γραμμές ήταν έτοιμες και η επικοινωνία με τα Τάγματα λειτουργούσε κανονικά.

Η αποκατάσταση σταθερής επικοινωνίας, ιδιαίτερα με το προϊστάμενο κλιμάκιο, απετέλεσε σημαντικό παράγοντα τόνωσης του ηθικού των υφισταμένων ηγητόρων.  Η δυνατότητα των μαχόμενων να είναι σε επαφή με τους ανώτερους διοικητές, να αιτούνται πυρά υποστήριξης και ανεφοδιασμό, να αναφέρουν τις δυσκολίες και τις επιτυχίες, τούς «έδινε φτερά» και ενίσχυε την εμπιστοσύνη τους στον κοινό σκοπό.  Ο τηλεφωνητής Δελφινόπουλος στο ημερολόγιο του αναδεικνύει πόσο μεγάλη σημασία για τους μαχόμενους είχε η αποκατάσταση της επικοινωνίας:

Τρίτη 19 Νοε.  Διαταχθήκαμε να συνδέσουμε μέρα το 1ο Τάγμα με το Σύνταγμα που βρισκόταν στο ψηλότερο σημείο του Μοράβα. Οι βόμβες των αεροπλάνων και τα μεταγωγικά μας έκοβαν το καλώδιο και κάποιος από μας έπρεπε να ελέγχει το πέρασμα τους.  Αυτά τα εμπόδια μας έφαγαν όλη τη μέρα. Το σούρουπο φθάσαμε στο καταυλισμό του Τάγματος. Ο Ταγματάρχης Παλαιοδήμος μ’ εδέχθηκε χαρούμενος.  Με την τηλεφωνική επαφή που πήρε με το Σύνταγμα ανακουφίστηκε.  Αισθάνθηκα πολύ ευτυχής εκείνη τη στιγμή, γιατί παρά τις δυσχέρειες που συναντήσαμε, ολοκληρώσαμε το έργο.  Μου πρόσφερε τσιγάρο και μιλήσαμε για τις επιτυχίες μας…

Ο Διαβιβαστής στρατιώτης Γιάννης Μηλιάς του 42ου Συντάγματος στο πολεμικό ημερολόγιό του καταγράφει το ξάφνιασμα που του προκάλεσε η προσφώνηση «ήρωα», όταν τον διέταξε ο Διμοιρίτης να απλώσει νέο τηλεφωνικό καλώδιο που περνούσε μέσα από επισημασμένο από τον εχθρό πεδίο βολής:

Ξεκινάω αμολώντας το καλώδιο, φθάνω στο ύψωμα με την άτρακτο που έχει ακόμα αρκετό καλώδιο.  Σύνθημα, παρασύνθημα, μαζεύτηκαν αρκετοί συμπολεμιστές και με ρωτούσαν τι ξέρω.  Τους είπα τα δικά μας, στο τέλος όλοι μαζί φωνάζουν «γειά σου ήρωα».  Έρχεται ο Υπολοχαγός με ρωτάει από πού άρχισες να αμολάς καλώδιο, του λέω από τον 6ο Λόχο, μου λέει κι αυτός «μπράβο ήρωα».  Δεν κρατήθηκα «σταματάτε ρε το δούλεμα, εγώ είμαι ήρωας;  εσείς δεν είστε;»

Και πάλι επί της αποδόσεως του προσωπικού των Διαβιβάσεων, από την Πολεμική Έκθεση της Διμοιρίας ΔΒ του Αποσπάσματος Πίνδου:

Προώθησα την διμοιρία μου στο Χάνι Μπαλαμπάνι, Σούκα, Μύλο όπου εγκατέστησα το προκεχωρημένο τηλεφωνικό κέντρο…  Συνεργεία εξ ανδρών της διμοιρίας μου περιέτρεχον προς άπασας τα κατευθύνσεις, υπό σφοδρόν αεροπορικόν βομβαρδισμόν και υπό το πύρ του εχθρικού πυροβολικού, ανευρίσκοντες τας βλάβας του τηλεφωνικού δικτύου και διορθώνοντες αυτάς δια τον τηλ/κόν σύνδεσμον του Β΄ΣΣ.  Δεν ήτο δε μικρός ο κίνδυνος της ζωής μας, να ξεπλέκωμεν όρθιοι επί του εδάφους ή επί τηλεφωνικών στύλων και να συνδέωμεν τα καλώδια υπό το καταιγιστικό πύρ του ιταλικού πυροβολικού…

Περισυλλογή λαφύρων

Για την αντιμετώπιση των σοβαρών ελλείψεων σε καλώδιο συγκροτήθηκαν μικτά συνεργεία από οπλίτες του Β’ Όρχου ΔΒ και χωρικούς της Κονίτσης, οι οποίοι ξεκίνησαν την περισυλλογή υλικών σε όσες περιοχές είχαν γίνει μάχες και είχε εγκαταλειφθεί ιταλικό πολεμικό υλικό.  Το αποτέλεσμα της ενέργειας αυτής ήταν απίστευτο· σε 5 ημέρες συγκεντρώθηκαν:

·         700 χιλιόμετρα καλώδιο εκστρατείας,

·         56 τηλέφωνα,

·         22 τηλεφωνικοί πίνακες 5 και 10 διευθύνσεων και

·         38 ασύρματοι, οι οποίοι εστάλησαν στη Σκευή Μηχανικού.

Τα ευρήματα θα ήταν περισσότερα αν ο καιρός δεν ήταν τόσο άσχημος και το χιόνι δεν είχε καλύψει τα πάντα.  Τα λάφυρα συγκεντρώθηκαν στον Β’ Όρχο ΔΒ, όπου έγινε ο έλεγχος και η επισκευή τους.  Τα υλικά χορηγήθηκαν αμέσως σε Μονάδες που έτσι συμπλήρωσαν τις ελλείψεις τους.  Ο Στρατηγός Δημήτριος Ζώης, ο οποίος συμμετείχε στο πόλεμο ως Υπολοχαγός, επιβεβαιώνει ότι υπήρχαν άφθονα υλικά εγκαταλελειμμένα από τον εχθρό, τα οποία περισυλλέχθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν από τους διαβιβαστές μας: …Άλλωστε, όπλα, πυρομαχικά, τηλέφωνα και καλώδια ευρίσκαμε πολλά ιταλικά…

Αντιμετώπιση τεχνικών προβλημάτων

Ένα σοβαρό τεχνικό ζήτημα που ανέκυψε ήταν ότι το αγγλικής προελεύσεως καλώδιο εκστρατείας, ενώ ήταν πολύ ανθεκτικό σε εφελκυσμό υπερέχοντας του ιταλικού εκ λαφύρων, είχε σχετικά υψηλή ωμική αντίσταση με συνέπεια η μέγιστη εμβέλειά του να περιορίζεται σε 30 χιλιόμετρα.  Για το λόγο αυτό αποφασίσθηκε το μεν ιταλικό καλώδιο να χρησιμοποιείται για έρπουσες γραμμές, το δε αγγλικό μόνον για εναέριες γραμμές επί στύλων.

Επίσης, υπήρχε μεγάλη έλλειψη σε πισωτική ταινία, ένα είδος μονωτικής ταινίας από ύφασμα βουτηγμένο σε πίσσα, υλικό απαραίτητο για τις συνδέσεις και μονώσεις των καλωδίων κατά την εγκατάσταση γραμμών και αποκατάσταση των βλαβών από διακοπές των συρμάτων.  Στάλθηκε αξιωματικός δύο φορές στα Ιωάννινα και στη Πρέβεζα με εντολή να προμηθευθεί το υλικό από το εμπόριο, ο οποίος τελικά έφερε 45 κιλά πισωτικής ταινίας.  Αργότερα, στάλθηκε στη Θεσσαλονίκη άλλος αξιωματικός για τον ίδιο σκοπό, αλλά εκεί κατάφερε να βρει μόνον 6 κιλά.

Το τεχνικό προσωπικό που είχε τοποθετηθεί στον Β’ Όρχο ΔΒ ήταν αριθμητικά ανεπαρκές για τις ανάγκες του.  Αναζητήθηκαν τεχνίτες από διάφορες Μονάδες του Β’ ΣΣ και βρέθηκαν 15 οι οποίοι μετετέθησαν άμεσα στον Όρχο ΔΒ με άριστα αποτελέσματα στις επισκευές κάθε φύσεως, ενώ τα υλικά με βλάβες παρέμεναν ελάχιστα στα συνεργεία επισκευαζόμενα πολύ γρήγορα.  Παρόμοια λύση δόθηκε και στην VIII Μεραρχία όπου εκ των ενόντων συγκροτήθηκε Αποθήκη Ανεφοδιασμού Υλικού ΔΒ με πολύ καλά αποτελέσματα.. 

Στις 25 Νοεμβρίου ο Βραχνός δεν ήταν ακόμη ικανοποιημένος, αναφέροντας ότι στη ζώνη ενεργείας της Ι Μεραρχίας τα προβλήματα των Διαβιβάσεων συνεχίζονταν:

Λίαν πλημμελής και δυσχερής συνέχιζε να είναι η λειτουργία του συστήματος Διαβιβάσεων, λόγω του εκτεταμένου και ανωμάλου εδάφους και της ελλείψεως υλικού Διαβιβάσεων, κυρίως καλωδίων εκστρατείας.  Η περισυλλογή και χρησιμοποίηση του καλωδίου το οποίο εγκατέλειπαν οι υποχωρούσες ιταλικές Μονάδες άμβλυνε κάπως το πρόβλημα.  Άξιο κάθε επαίνου είναι το προσωπικό Διαβιβάσεων, το οποίο με υπεράνθρωπες προσπάθειες κατόρθωνε να εξασφαλίζει τις απόλυτα αναγκαίες επικοινωνίες για την ενάσκηση της διοικήσεως και την διεξαγωγή των επιχειρήσεων.

Το κόστος της αδιαφορίας για τις επικοινωνίες

Στις 18 Νοεμβρίου συνέβη το «ατύχημα» της ΧΙΙΙ Μεραρχίας, το οποίο καταδεικνύει τη μεγάλη σημασία του συνδέσμου και των επικοινωνιών στην επίγνωση της τακτικής καταστάσεως.  Την περίοδο εκείνη είχε συγκροτηθεί ένα μικτό απόσπασμα υπό τον Διοικητή του 23ου Συντάγματος Συνταγματάρχη Ν. Ρόκκο ο οποίος ...είχεν εγκαταστήσει τον σταθμόν διοικήσεώς του βορείως Πολόσκας, χωρίς να φροντίσει δια τον σύνδεσμον, ούτε με τα τάγματά του ούτε με την μεραρχίαν.  Στην εξέλιξη της μάχης ο Ρόκκος, ενώ κινήθηκε χωρίς να έχει καμία επαφή με τα μαχόμενα τμήματά του, έλαβε αναφορά του Διοικητού του Ι/23 Τάγματος ότι η Μονάδα του καθηλώθηκε, ενώ άρχισαν να φθάνουν στο Σταθμό Διοικήσεως του Τάγματος φυγάδες με «φαντασιώδεις» πληροφορίες περί κυκλώσεως και αιχμαλωσίας.

Η πλήρης άγνοια της επί του πεδίου της μάχης καταστάσεως, ήσκησαν ψυχολογικήν επίδρασιν επί του διοικητού του Αποσπάσματος όστις… υπέβαλλε αναφοράν προς την Μεραρχίαν με την οποία παρουσίαζε την κατάστασιν ως απελπιστικήν.

Η αστήρικτη αναφορά του Ρόκκου παρέσυρε και το Μέραρχο

Ο διοικητής της Μεραρχίας Υποστράτηγος Ραζής, ευρισκόμενος καθ’ όλην την ημέραν επί του παρατηρητηρίου του χωρίς ουδένα σύνδεσμον μετά του Αποσπάσματος…  Στις 19.00 επέστρεψε στο σταθμό διοικήσεώς του, όπου επληροφορήθη την (δήθεν) δυσμενή τροπή του αγώνος.  Χωρίς να ελέγξει την ακρίβεια των αναφορών του Ρόκκου, διατάσσει σύμπτυξη...

Ευτυχώς, ο έμπειρος διοικητής του Γ’ ΣΣ πρόλαβε και μεταβαίνοντας στο Στρατηγείο της ΧΙΙΙ Μεραρχίας επενέβη έγκαιρα, αποκατέστησε την τάξη, αντικατέστησε άμεσα το Διοικητή της με τον Υποστράτηγο Μουτούση και παρέπεμψε σε έκτακτο στρατοδικείο τον Συνταγματάρχη Ρόκκο.  Ως συνήγορος υπεράσπισής του ορίσθηκε ο μετέπειτα πρωθυπουργός Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο οποίος τότε υπηρετούσε ως εθελοντής δεκανεύς.  Μετά την καταδίκη του, ο Ρόκκος αυτοκτόνησε.

(απόσπασμα από το βιβλίο «Οι Διαβιβάσεις στο Επος του ‘40» )

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς,
Για το Διοικητικό Συμβούλιο του Συνδέσμου Διαβιβάσεων

Ταξχος ε.α. Χρ. Νοταρίδης, Πρόεδρος ΕΕ/ΣΑΑΔΒ