Μηνύματα Νίκης: Οι Διαβιβαστές της 1ης Ελληνικής Ταξιαρχίας στο Ελ Αλαμέιν

Εισερχόμενα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΣΤΡΑΤΩΝ ΑΞΚΩΝ ΔΒ

8:00 π.μ. (πριν από 2 ώρες)
προς κρυφή κοιν.: εγώ

Αγαπητοί Συνάδελφοι και Φίλοι,

Ο Ελληνικός Στρατός της Μέσης Ανατολής, υπό την καθοδήγηση των Βρετανών και υιοθετώντας τα δικά τους οργανωτικά σχήματα, είχε αρχίσει να μετατρέπεται σε ένα σύγχρονο μηχανοκίνητο στρατό με αποτέλεσμα και οι μονάδες Διαβιβάσεων να διαθέτουν τα απαιτούμενα υλικά επικοινωνιών και οχήματα για τη συμμετοχή τους στις επιχειρήσεις.

Η 1η Ελληνική Ταξιαρχία ξεκίνησε τη συγκρότησή της στις 23 Ιουνίου 1941 με πρόβλεψη να οργανωθεί κατά το βρετανικό σύστημα (ως Brigade Group).  Θα αποτελείτο από το Στρατηγείο με δικό του τμήμα Διαβιβάσεων, με πρώτο Διοικητή τον Λοχαγό Χαρίλαο Κολοτούρο τον οποίο διαδέχθηκε ο Υπολοχαγός Γεώργιος Φραδέλος· θα διέθετε επίσης τρία Τάγματα Πεζικού, ένα Σύνταγμα Πεδινού Πυροβολικού των τριών Μοιρών με οργανικό τμήμα Διαβιβάσεων, μία Επιλαρχία Αναγνωρίσεως, ένα Τάγμα Μηχανικού κλπ.  Το Φεβρουάριο του 1942 έλαβε χώρα η πρώτη αναδιοργάνωση της Ταξιαρχίας.  Οι Διαβιβαστές εκπαιδευόταν στο ειδικό βρετανικό κέντρο εκπαιδεύσεως στο Μεάντι, κοντά στο Κάϊρο.  Η εκ θεμελίων μεταβολή από την προϋπάρχουσα γαλλική φιλοσοφία και το γερμανικό υλικό επηρέασε τα πάντα.  Η αλλαγή συμπεριέλαβε τις αρχές των Διαβιβάσεων, τις μεθόδους, τη φιλοσοφία, ακόμη και τους Κανόνες Εκμεταλλεύσεως των ασυρμάτων δικτύων.

Τα υλικά Διαβιβάσεων, τα οποία στο εξής θα ήταν όλα βρετανικής προελεύσεως και εξ αυτού ελάχιστα γνωστά στους Έλληνες, περιελάμβαναν τα ακόλουθα:

·         Σταθμοί ασυρμάτου (Wireless Set): ο No 18 (φορητός πλάτης), ο No 38 (φορητός τύπου Ι και ΙΙ), ο No 46 (φορητός), οι επί οχήματος/άρματος Νο 19 (διπλός πομποδέκτης HF και UHF, ισχύος εξόδου 2,5-9 Watt) και Νο 22 (HF, 1,5 Watt).  Σε μικρότερο βαθμό χρησιμοποιήθηκαν οι παλαιότεροι σταθμοί ασυρμάτου: ο Νο 11 και ο Νο 11 υψηλής ισχύος, ο νεώτερος Νο 21 (αντικαταστάτης του Νο 11 για χρήση στο Πυροβολικό), ο ογκώδης SCR-299/399 (προελεύσεως ΗΠΑ, μεγάλης ισχύος με δύο δέκτες), ο Νο 9 και ο Νο 19 (τύπου Ι και ΙΙ) στα τεθωρακισμένα.

·         Τα μαγνητικά τηλέφωνα εκστρατείας τύπων D, F, L και τα Φουλόφωνα.

·         Οι τηλεφωνικοί πίνακες Universal Call (UC-6 και UC-10) των 6 και 10 ανταποκριτών αντίστοιχα.  Επίσης, οι τηλεφωνικοί πίνακες «F+F» (Fixed and Field), των 20, 40 και 60 ανταποκριτών.

·         Ο φορητός Οπτικός Προβολέας 4 ιντσών (ALDIS Signal Lamp).

·         Ο Ηλιογράφος 5 ιντσών τύπου V.

·         Τα Πλαίσια Σηματοδοσίας Εδάφους-Αεροπλάνου τύπου Τ.

Οι σταθμοί ασυρμάτου Νο 19 και Νο 22 χρησιμοποιήθηκαν από τον Ελληνικό Στρατό και μεταπολεμικά, μέχρι τη δεκαετία του 1960, ενώ ο SCR-399 μέχρι τη δεκαετία του 1980.

Οι Κανονισμοί Λειτουργίας και Χειρισμού των νέων υλικών βρετανικής προελεύσεως μεταφράστηκαν στα ελληνικά και τυπώθηκαν στο Κάϊρο.  Η εκπαίδευση των Διαβιβαστών ξεκίνησε εκ του μηδενός, όχι μόνον διότι τα υλικά τούς ήταν άγνωστα, αλλά διότι η φιλοσοφία λειτουργίας τους ήταν διαφορετική από τα αντίστοιχα γερμανικά, τα οποία χρησιμοποιούσαν επί μία δεκαετία.

Την 1η Αυγούστου 1942 η 1η Ελληνική Ταξιαρχία επέστρεψε στην Αίγυπτο.  Τα τμήματα που είχαν παραμείνει στα μετόπισθεν ασχολήθηκαν με εντατική εκπαίδευση, με βασική προτεραιότητα την οργάνωση σχολείων Διαβιβάσεων και οδηγών αυτοκινήτων.

Πολύτιμη μαρτυρία για τη δράση της 1ης Ταξιαρχίας και τη συμμετοχή της στη δεύτερη μάχη του Ελ Αλαμέϊν (η πρώτη είχε διεξαχθεί τον Ιούνιο - Ιούλιο 1942), με λεπτομέρειες σε θέματα επικοινωνιών, αποτελούν τα γραφόμενα του τότε στρατιώτη Ιωάννη Νικολόπουλου ο οποίος σε νεαρή ηλικία διέφυγε στη Μέση Ανατολή, κατετάγη στο Στρατό και έλαβε την ειδικότητα του Διαβιβαστού.  Ο Νικολόπουλος αναφέρει:

Η εκπαίδευσή μας συνίστατο στην δυνατότητα να εξασφαλίζουμε αξιόπιστες επικοινωνίες μεταξύ όλων των Μονάδων της Ταξιαρχίας, προς την συμμαχική Μεραρχία στην οποία θα υπαγόταν, καθώς επίσης και του συντάγματος πυροβολικού προς το μεραρχιακό πυροβολικό.  Διδασκόμασταν διαδικασία κανόνων επικοινωνιών, κρυπτογράφησης και υποχρεωτικά οδήγηση μοτοσυκλέτας…  Τα μέσα ΔΒ ήταν επίγεια ή εναέρια τηλεφωνικά καλώδια, ασύρματοι, μοτοσικλετιστές, ηλιογράφοι....  Οι εκπαιδευτές μας επέμεναν πολύ στην εκμάθηση σημάτων μόρς, όπου ήμουν καλός και μπορούσα να λαμβάνω σήματα άνω των 100 γραμμάτων το λεπτό…  Οι ασύρματοι που είχαμε ήταν οι αγγλικοί Νο 9, παλαιοί με δύσκολο συντονισμό.  Χρησιμοποιούσαμε μόνο κατακόρυφες κεραίες, ενός στοιχείου ύψους, μόνιμα τοποθετημένες στα ασυρματοφόρα οχήματα-κλούβες.  Με αυτές όμως, δεν μπορούσαμε να έχουμε το σωστό μήκος σε σχέση με τις συχνότητες που καθόριζε το Γραφείο ΔΒ της Μεραρχίας…

Τον Σεπτέμβριο, η 1η Ταξιαρχία τέθηκε υπό την διοίκηση της 50ης βρετανικής Μεραρχίας και συμμετείχε ενεργά στη δεύτερη μάχη του Ελ Αλαμέϊν από 23 Οκτωβρίου έως 14 Νοεμβρίου, συμβάλλοντας σημαντικά στη συμμαχική νίκη, την πρώτη του πολέμου και αποσπώντας τα ευνοϊκά σχόλια των Συμμάχων.

Ο Λόχος Διαβιβάσεων, με διοικητή τον Λοχαγό Κολοτούρο, διέθετε τότε 5 αξιωματικούς και 77 οπλίτες.  Το Απόσπασμα ΔΒ του Συντάγματος Πυροβολικού είχε Διοικητή τον έφεδρο Υπολοχαγό Α. Κρεμέζη, ο οποίος σκοτώθηκε μαζί με άλλους 29 Έλληνες σε ξαφνική αεροπορική προσβολή γερμανικού βομβαρδιστικού το ξημέρωμα της 10ης Δεκεμβρίου στα έλη Μουντ, αντικατασταθείς από τον έφεδρο Ανθυπολοχαγό Λειράκη.  Κύριος λόγος του αιφνιδιασμού ήταν ότι η Ελληνική Ταξιαρχία δεν είχε φροντίσει να συνδεθεί με το υπάρχον Σύστημα Εγκαίρου Προειδοποιήσεως που υπήρχε στο Τομπρούκ και έτσι δεν ενημερώθηκε μέσω ασυρμάτου ότι πλησίαζε εχθρικό αεροσκάφος.

Ο Νικολόπουλος αφηγείται ότι κατά τη διάρκεια των νυκτερινών επιχειρήσεων:

…για να μήν μας ακούσουν οι Γερμανοί που ήταν κοντά, αντί για κανονικό χειροτηλέφωνο χρησιμοποίησα ένα λαρυγγόφωνο με ακουστικά.  Είχε δύο μαξιλαράκια που με πίεση τοποθετούσαμε στις δύο πλευρές του λάρυγγα μας και μιλώντας χωρίς φωνή, αυτά έπαιρναν τους παλμούς και στην άλλη πλευρά ακουγόταν ομιλία, μειωμένης όμως ποιότητας.

Από τον Σταθμό Διοικήσεως μας δόθηκε αναλυτικό πρόγραμμα ασυρματικών επικοινωνιών που είχε ετοιμάσει η διεύθυνση ΔΒ της 50ης Μεραρχίας, που περιελάμβανε συχνότητες, ώρες επικοινωνίας, με τις δικές μας και τις όμορες συμμαχικές Μονάδες…  Κινούμενοι με τα οχήματα έπρεπε να προσέχουμε πολύ διότι με το κούνημα άλλαζε η συχνότητα των ασυρμάτων, χάναμε επαφή και έπρεπε να ξανασυντονίσουμε… 

Ήταν διαρκής ο Ηλεκτρονικός Πόλεμος (όπως σήμερα αποκαλούνται οι υποκλοπές και ραδιογωνιομετρήσεις) στις επιχειρήσεις της Βόρειας Αφρικής.  Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο Ρόμελ βασιζόταν ιδιαίτερα στις πληροφορίες από υποκλοπές συμμαχικών δικτύων και ότι η ήττα των Βρετανών τον Ιούνιο στο Τομπρούκ οφείλετο σε διαρροές πληροφοριών, από συστηματική υποκλοπή των επικοινωνιών τους. 

Την 10η Ιουλίου 1942, στην πρώτη μάχη του Ελ Αλαμέϊν, οι Βρετανοί βρήκαν στο σώμα του νεκρού Διοικητού του γερμανικού 621 Λόχου Υποκλοπών, κείμενα πολλών συμμαχικών σημάτων και τότε αποκαλύφθηκε ότι η Μονάδα αυτή είχε δύναμη τουλάχιστον 100 άνδρες και υπέκλεπτε συστηματικά όλα τα ασύρματα δίκτυα των Συμμάχων.  Αυτό συνετέλεσε στη ριζική αναδιάρθρωση των διαδικασιών ασφαλείας και των Κανόνων Εκμεταλλεύσεως των Βρετανών.  Όμως, το βασικό πρόβλημα των Γερμανών ήταν ότι πολύ συχνά το αυταρχικό σύστημα διοικήσεώς τους δεν αποδεχόταν τα αποτελέσματα των υποκλοπών, με συνέπεια να μην αξιοποιούνται οι σημαντικές αυτές πληροφορίες.

(απόσπασμα από το βιβλίο «Οι Διαβιβάσεις στο Επος του ‘40» 

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς,

Για το Διοικητικό Συμβούλιο του Συνδέσμου Διαβιβάσεων

Ταξχος ε.α. Χρ. Νοταρίδης
Πρόεδρος ΕΕ/ΣΑΑΔΒ