ΚΥΠΡΟΣ (ΕΘΝΙΚΗ ΦΡΟΥΡΑ, ΚΥΠΡΟΣ 1974) 12 Νοεμβρίου 2022
Κλέαρχος ο Σολεύς: Από τους Σόλους της Κύπρου στο Αφγανιστάν
Ο Κλέαρχος από τους Σόλους της Κύπρου ήταν μια μεγάλη μορφή της φιλοσοφίας
Ο Κλέαρχος από τους Σόλους της Κύπρου δεν είναι αμελητέα μορφή της φιλοσοφίας. Αναφέρεται ως Περιπατητικός, δηλαδή μαθήτευσε στον Αριστοτέλη, όντας άξιος μαθητής του. Το γεγονός αυτό τον τοποθετεί στον 3ο και 4ο αιώνα π.Χ. και πιστοποιείται από έναν μεγάλο πλούτο μαρτυριών (Αθήναιος, Πλούταρχος, Ιώσηπος, Κλήμης, Αλεξανδρεύς, Πρόκλος, κ.ά.). Οι πηγές είναι πολλές. Ιστορικοί, λεξικογράφοι, σχολιαστές (ακόμη και Πατέρες της Εκκλησίας) σε ένα εντυπωσιακό χρονικό διάστημα 16 αιώνων (από τον 1ο ως τον 16ο αιώνα) παραπέμπουν στον Κλέαρχο, επιβεβαιώνοντας τη σημαντικότατη παρουσία του ως φιλοσόφου.
Ο Σολεύς φιλόσοφος θαύμαζε και τον δάσκαλο του Αριστοτέλη, Πλάτωνα, όπως αφήνει να διαφανεί ο τίτλος του έργου του, Πλάτωνος ἐγκώμιον, στο οποίο ο Κλέαρχος θέλοντας να υποστηρίξει τη θεία καταγωγή του Πλάτωνα αναφέρει τη φήμη που κυκλοφορούσε στην Αθήνα εκείνη την εποχή: Η μητέρα του Πλάτωνα, Περικτιόνη, τον συνέλαβε με τον θεό Απόλλωνα και όχι με τον πατέρα του, Αρίστωνα, παραμένοντας η ίδια παρθένος (παραβλέποντας βέβαια το γεγονός ότι είχε προηγηθεί η γέννηση του μεγαλύτερου αδελφού του Πλάτωνα, Αδείμαντου).
Ο Κλέαρχος μπορεί αρχικά να διδάχτηκε τη φιλοσοφία από τον Αριστοτέλη («ο Κλέαρχος που δεν έρχεται δεύτερος συγκρινόμενος με όλους τους άλλους Περιπατητικούς φιλοσόφους», Ιώσηπος, Κατ’ Απίωνος, I 22, Ευσέβιος, Ευαγγελική Προπαρασκευή, IX 5) ωστόσο, μελέτησε πολύ, χωρίς να μένει προσκολλημένος στην αναπαραγωγή των Αριστοτελικών θεμάτων. Κάτι τέτοιο εξάλλου είναι ίδιον της πορείας πολλών φιλοσόφων. Οι μαθητές του Σωκράτη με αφετηρία τα διδάγματά του ίδρυσαν τις δικές τους σχολές, ενώ ο Αριστοτέλης απομακρύνθηκε από την πλατωνική διδασκαλία, επανερχόμενος στις επιστημονικές αναζητήσεις των Προσωκρατικών, ιδρύοντας και αυτός τη δική του Σχολή.
Τα συγγράμματα του Κλέαρχου ποικίλουν. Από τη μια, ο Αριστοτέλης τού εμφύσησε το ενδιαφέρον για τη Βιολογία, όπως φαίνεται από έργα όπως Περὶ τοῦ πανικοῦ, Περὶ τῶν ἐνύδρων, Περὶ τῶν ἐν τῷ ὑγρῷ, ενώ από την άλλη επανέρχεται στην αρχαϊκή σκέψη κάνοντας χρήση του τρίπτυχου τρυφή, ύβρις, άτη στο Περὶ βίων, ένα οκτάτομο έργο του. Δεν είναι μόνο η ποικιλία των θεμάτων που κάνει τον Κλέαρχο μια ξεχωριστή περίπτωση αλλά και το ύφος του που διαφέρει από των υπολοίπων. Δυστυχώς, παρά το αναμφισβήτητο εύρος αποσπασμάτων διαφορετικής θεματολογίας δεν έχουμε στα χέρια μας ούτε τη βιογραφία αλλά ούτε και ολόκληρη την εργογραφία του Κλέαρχου.
Τη μεγαλύτερη έκπληξη ανάμεσα στις πηγές αποτελεί μια επιγραφή που ανήκει στον Κλέαρχο (εύρημα των τελευταίων δεκαετιών) η οποία, όχι μόνο ρίχνει φως στις έως τώρα εικασίες για τη ζωή και το έργο του, αλλά δίνει τροφή σε σύγχρονες μελέτες που αφορούν το Ελληνικό Βασίλειο της Βακτριανής, την ελληνική Άπω Ανατολή. Η επιγραφή βρέθηκε τον Οκτώβριο του 1966 στη θέση Aï Khanoum του Αφγανιστάν, σε ένα τέμενος, όπου αναγράφεται ένα Δελφικό επίγραμμα που παραδίδει ο Κλέαρχος:
«Και να, τα πάνσοφα λόγια ένδοξων παλαιών ανδρών
Αφιερωμένα όπως είναι στων Δελφών το ιερό μαντείο
αυτά, με περισσή φροντίδα ο Κλέαρχος ξεσήκωσε
και στου Κινέα τα έστησε το Τέμενος, όσο μακριά να λάμπουν.
(Να έχεις καλά λόγια για όλους)
Να γίνεις φιλόσοφος
Παιδί σαν είσαι, ευπρεπής
Έφηβος να ‘σαι εγκρατής
Μεσήλικας και δίκαιος
Γέροντας να ‘σαι συνετός
Πεθαίνοντας, να μην λυπάσαι»
Η ευπρέπεια, η εγκράτεια και η δικαιοσύνη οδηγούν στη σύνεση. Η κατάληξη του ανθρώπου, ο θάνατος, δεν προκαλεί λύπη («Πεθαίνοντας, να μην λυπάσαι»). Ο Κλέαρχος παρέδωσε στο μακρινό Aï Khanoum του σημερινού Αφγανιστάν, στο σημείο συνάντησης του ελληνικού πολιτισμού με αυτόν της Ανατολής, το απαύγασμα της ελληνικής σοφίας. Αυτό που ο ίδιος θεώρησε ότι όφειλε να κληροδοτήσει. Τις διαχρονικές αξίες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Ένα πλαίσιο ηθικής διαμορφωμένο πριν από χιλιάδες χρόνια.
* Η δρ Έλσα Νικολαΐδου είναι συγγραφέας του βιβλίου Φιλοσοφία για όλους: Γιατί να διαβάζουμε τους αρχαίους φιλοσόφους, Μεταίχμιο, 2022
Ακολουθήστε το infognomonpolitics.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις που αφορούν τα εθνικά θέματα, τις διεθνείς σχέσεις, την εξωτερική πολιτική, τα ελληνοτουρκικά και την εθνική άμυνα.
Ακολουθήστε το infognomonpolitics.gr στο Facebook
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου