Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία & Ελευθερία Της
Βούλησης (
)
Η Αφανής Πλευρά Του Φεγγαριού, Αυτά Που Δεν Διδάσκουν Στα
Σχολεία Επειδή μια παλιά παροιμία λέει πως οι μονόφθαλμοι βασιλεύουν πάντοτε
των τυφλών, το εξής κείμενο έχει έναν διττό σκοπό, να παρουσιάσει πολύ
συνοπτικά κάποιες πολύ αξιόλογες πτυχές της αρχαίας ελληνικής διανόησης οι
οποίες ενίοτε λησμονούνται παντελώς ή αλλοιώνονται σκοπίμως ή ανεπίγνωστα, απ’
τα εκπαιδευτικά κοινωνικά συστήματα. Αφ’ ετέρου να καταρρίψει μέσω θεμελιωμένων
επιχειρημάτων την έπαρση διαφόρων τριοδιτών «εθνικοφρόνων» ή προγονόπληκτων οι
οποίοι σφετερίζονται και χρησιμοποιούν την ελληνική αρχαιότητα ως προκάλυμμα
των διαφόρων αμφιβόλων ιδιοτελών σκοπών τους, με την ουσία της οποίας δεν έχουν
δυστυχώς την παραμικρή σχέση. Πολλοί απ’ την άλλη μένουν με μια επιδερμική
εντύπωση, ότι επειδή στα πλαίσια του αρχαίου κόσμου επικρατούσε ο θεσμός της
δουλείας ή ο παγανισμός σε διάφορες πόλεις, ότι δεν αξίζει να μελετούμε την
αρχαία διανόηση, κάτι που συνεπάγεται με μια διαστρεβλωμένη οπτική, μια
παρεμφερή άποψη πως μαζί με το νερό της μπανιέρας πρέπει να πετάμε στο λούκι
και το μωρό.
Στην 1η ενότητα θα αντικρούσω τις τραγελαφικές
«πατριωτικές» εξάρσεις και φληναφήματα μέσω προσωπικών επιχειρημάτων αλλά και
μέσω της σκέψης και των διατυπώσεων αρκετών διανοητών της αρχαιότητας. Πρώτα
πρώτα ο αρχαίος κόσμος που εκτείνεται στον ελλαδικό χωροχρόνο, απ’ τα παράλια
της Ιωνίας, την κυρίως Ελλάδα ως την Αλεξάνδρεια και την Κ. Ιταλία, ουδέποτε αποτέλεσε
κάτι το απολύτως ομοούσιο, αλλά υπήρξε μια μεγάλη σφαίρα συνεχούς δημιουργίας
ετερόκλιτων και ενίοτε αντικρουόμενων στοιχείων και ιδεών. Κατά συνέπεια η
ομαδοποίηση οποιασδήποτε ενιαίας χώρας ή «καταστάσεως» αποτελεί μια
εξιδανικευμένη ρομαντική φαντασίωση, προϊόν μιας επιπόλαιης ημιμάθειας. Ήδη απ’
τη Γεωμετρική περίοδο και το 1.100 π.Χ. με την κάθοδο των Δωριέων, φύλα που
υποθετικά επαναπατρίστηκαν από τον βορρά κατέφθασαν στην Πελοπόννησο και
προσμείχθηκαν με τις εντόπιες φυλές. Ο Μινωικός πολιτισμός αποτελεί επίσης
μεγάλο μάρτυρα των πολιτισμικών επιδράσεων που δέχτηκαν οι τότε Κρήτες απ’ τον
Αιγυπτιακό πολιτισμό κυρίως μέσω των τοιχογραφιών τους και άλλων στοιχείων.
Καθώς επίσης τα συχνά διαφορετικά φυσιογνωμικά
χαρακτηριστικά των προτομών και κατατομών τους μαρτυρούν πως στο παρελθόν
κατάγονταν και προήλθαν από ξεχωριστές φυλές, όπως και οι διαφορετικές
διάλεκτοι που χρησιμοποιούσαν (Ιωνική, Αττική, Δωρική Σικελική). Συνεπώς η
Ελλάδα υπήρξε ένα ανοιχτό «σύστημα» επιρροών και επ’
ουδενί μια περιχαρακωμένη χώρα. Στην Ελλάδα όπως και στην
Ρώμη πρίν από την έλευση του χριστιανισμού δεν υπήρξε ποτέ στην πραγματικότητα
απολύτως ενιαίο κράτος, αλλά αυτόνομες πόλεις-κράτη που μάλιστα λάτρευαν συχνά
πέρα απ’ τα κοινά τους έθιμα και εφέστιους ξεχωριστούς θεούς, ήθη και έθιμα. Σε
αρκετές ιστορικές φάσεις όπως μαρτυρούν ο Θουκυδίδης και ο Ξενοφών απ’ τον
περίφημο Πελοποννησιακό Πόλεμο και έπειτα, οι αντεγκλήσεις, οι παροδικές
συμμαχίες και οι φιλονικίες των πόλεων-κρατών οδήγησαν στην σταδιακή παρακμή
του κλασικού αρχαίου κόσμου. Δεν μπορώ λοιπόν να εντοπίσω πουθενά αυτό το
ακραιφνές «κράτος» κάτω απ’ την σκέπη του οποίου στεγάζονταν τόσο ιδανικώς
«ενωμένοι» οι αρχαίοι μας πρόγονοι… Η ξεφτισμένη φράση «πας μη Έλλην βάρβαρος»
ηχεί σήμερα μόνο ως κενή αστειολογία, καθ’ ότι η ρήση αυτή επικρατούσε τότε
επειδή ο λεγόμενος ελληνικός κόσμος σε σύγκριση με τους υπόλοιπους λαούς του
τότε κόσμου, είχε επιτύχει να πραγματοποιήσει ένα σημαντικό άλμα σε θέματα όπως
γλώσσα, επιστήμη, τέχνη και τεχνολογία. Όλα αυτά έχουν να κάνουν όμως με ένα
απομακρυσμένο παρελθόν 2.500 χρόνια πρίν, ενώ ενδιάμεσα έχουν μεσολαβήσει
αναρίθμητες πολιτισμικές και κοινωνικές μεταβολές. Οι ίδιοι επίσης έλεγαν ότι
Έλλην είναι αυτός που μετέχει της ελληνικής παιδείας και όχι αυτός που απλώς
φέρει την ελληνική υπηκοότητα, και λέγοντας «ελληνική παιδεία» εννοούσαν μια
ευρύτερη σημασία, η οποία παρέπεμπε στη μύηση του ανθρώπου στις παραπάνω
πολιτισμικές προϋποθέσεις, που ίσχυαν επαναλαμβάνω για το τότε και όχι δυστυχώς
για το σήμερα. Αποτελεί θρασύτατη κομπορρημοσύνη και φαντασιοπληξία λοιπόν, το
να λέμε ότι «εμείς» μεταλαμπαδεύσαμε τα «φώτα» στη Δύση, γιατί δεν το κάναμε
«εμείς», αλλά κάποιοι άνθρωποι που έζησαν και έδρασαν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο
που εμείς ζούμε σήμερα, και η ιδιοποίηση των έργων τους αποτελεί έναν αστήρικτο
και χυδαίο σφετερισμό από μέρους μας, μια αγωνιώδη αναζήτηση σ’ ένα αποκούμπι
και αντέρεισμα για να δραπετεύσουμε απ’ το σύγχρονο τέναγος, την απραξία και
περιθωριοποίηση απ’ την παγκόσμια κατάσταση.
Περισσότερα ... (
)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου