Η ΨΥΧΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΛΩΤΙΝΟ
(
)
Τι είμαστε τελικά;
Είμαστε μόνο σάρκα και οστά; Κι αν ναι, τότε τι είναι
αυτό που ορίζει αυτό το σώμα, να είναι ότι είναι και να πράττει όπως πράττει;
Και αν υπάρχει κάτι πέρα απ' αυτό που κατευθύνει όλα αυτά, τι είναι αυτό, αν
όχι σώμα, και από πού προέρχεται; Και αν πάλι είμαστε αυτό που είναι πέραν του
σώματος, ποια είναι η ανάγκη του να βρισκόμαστε σε σώμα; Μία ενδόμυχη αναζήτηση
χωρίς τέλος. Όμοια όπως κι εμείς τώρα, επιδόθηκαν κι άλλοι κατά το παρελθόν σ'
αυτού του είδους την αναζήτηση του εαυτού, όπως θα ακολουθήσουν κι άλλοι πολλοί
μετά από εμάς και θα συνεχιστεί έτσι έως ότου πάψουν να υπάρχουν άνθρωποι εντός
του κόσμου αυτού.
Το ζήτημα είναι πως ακόμα κι αν λάβεις κάποιες από τις
απαντήσεις που ζητάς, πώς θα μπορέσεις να τις μεταφέρεις σε λόγια χωρίς να
στρεβλώσεις το νόημά τους. Παρ' όλα αυτά υπήρξαν κάποιοι που κατόρθωσαν σε
μικρό ή μεγάλο βαθμό να καταγράψουν την προσπάθειά τους αυτή, αφήνοντάς την ως
παρακαταθήκη στους επόμενους αναζητητές.
Ανάμεσά τους υπήρξε και ο Πλωτίνος, ένας από τους
σημαντικότερους φιλοσόφους του ρεύματος του Νεοπλατωνισμού.
►
ΕΝΝΕΑΣ ΤΕΤΑΡΤΗ
Πρόκειται να αναφερθούμε στην 4η Εννεάδα του Πλωτίνου η
οποία περιέχει εννέα πραγματείες αφιερωμένες στην ψυχή. Ας ακολουθήσουμε,
λοιπόν, το στοχασμό του Πλωτίνου, ξεκινώντας από τις δύο πρώτες πραγματείες (1)
οι οποίες αναφέρονται στην ουσία της ψυχής και από πού η ψυχή προέρχεται.
Ο Πλωτίνος διαχωρίζει τον κόσμο σε νοητό και αισθητό.
Περιγράφει ότι η αληθινή ουσία βρίσκεται στο νοητό κόσμο και θεωρεί ότι το
ανώτερο μέρος αυτού, «το άριστο» όπως ακριβώς το αναφέρει, είναι ο νους (2).
Λέει λοιπόν ότι οι ψυχές βρίσκονται στον νοητό κόσμο και από εκεί ήρθαν εδώ.
Επισημαίνει πως εκείνος ο κόσμος έχει ψυχές χωρίς σώματα, ενώ αυτός ο κόσμος
(αισθητός), ο εκδηλωμένος κόσμος δηλαδή λαμβάνει ψυχές προορισμένες να γίνονται
εντός των σωμάτων και κατανεμήθηκαν έτσι σε σώματα. Στον νοητό κόσμο ο νους
είναι μια ολότητα και όχι διαχωρισμένος σε μέρη και όλες οι ψυχές μαζί
βρίσκονται στον κόσμο αυτό ο οποίος είναι αιωνιότητα, πέρα από τον χώρο και το
χρόνο.
Παρουσιάζει τον νου πάντοτε αδιαχώριστο και αδιαίρετο.
Και την ψυχή αδιαχώριστη και αδιαίρετη μέσα στον νοητό κόσμο, αλλά ότι η φύση
της είναι να μερίζεται, εννοώντας ότι η διαίρεσή της είναι ουσιαστικά η
απομάκρυνσή της από τον νου και η έλευσή της σε σώμα. Η ψυχή είναι αδιαίρετη
και διαιρετή συγχρόνως. Τοποθετεί λοιπόν την ψυχή στον νοητό κόσμο, η οποία
παρόλο που διαιρείται και με αυτόν τον τρόπο κατέρχεται στα υλικά σώματα του
αισθητού κόσμου, ένα κομμάτι της μένει πάντοτε στον νοητό κόσμο. Έτσι η ψυχή
έχοντας σαν κέντρο το αδιαίρετο κομμάτι της, εκτείνεται σαν μία γραμμή.
Κατερχόμενη στον αισθητό κόσμο, το στοιχείο της ψυχής που διαιρείται,
διαιρείται αδιαίρετα. Δίνει δηλ. τον εαυτό της στο όλον σώμα οπότε και δεν
διαιρείται, με το να δίνεται όλη στο όλον, ενώ διαιρείται με το να είναι
παρούσα σε κάθε μέρος του. Δεν διαιρείται δηλ. ουσιαστικά αλλά φαινομενικά.
Ο Πλωτίνος συνοψίζει λέγοντας σύμφωνα με τα όσα
ειπώθηκαν, ότι η ψυχή δεν είναι σώμα, ούτε αρμονία στον κόσμο των ασωμάτων και
ότι όσον αφορά την ουσία της, αυτή ανήκει στη νοητή φύση και στην «θεϊκή μοίρα»
και η προέλευσή της αυτή, δηλώνει σαφέστατα την ουσία της.
Ακολουθώντας έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης, αναζητά και
πάλι τα χαρακτηριστικά της φύσης της ψυχής. Εξετάζει δύο αντίθετες μεταξύ τους
ουσίες. Πρώτα εξετάζει την ουσία που αποτελεί τον αισθητό κόσμο, δηλαδή τον
απτό εκείνο κόσμο που λαμβάνουμε ως πραγματικό. Όπου στο σύνολό του εμπεριέχει
πράγματα-αντικείμενα ξέχωρα μεταξύ τους, που δηλών τη διαιρετότητα στη φύση
τους και που λαμβάνουμε την ύπαρξή τους με τις πέντε αισθήσεις μας.
Στον αισθητό λοιπόν κόσμο σύμφωνα με τον Πλωτίνο,
υπάρχουν πράγματα τα οποία λόγω της φύσης τους είναι πρωταρχικώς διαιρετά και
υποκείμενα σε διασπορά. Κανένα μέρος τους δεν είναι το ίδιο με κάποιο άλλο
μέρος, ούτε σαφώς και με το όλον και κατ' επέκτασιν το κάθε μέρος τους πρέπει
να είναι «λιγότερο από το παν και το όλον». Αυτά είναι τα αισθητά μεγέθη και οι
όγκοι, καθένα των οποίων έχει τον δικό του ξεχωριστό χώρο και δεν είναι δυνατόν
να βρίσκεται το ίδιο πράγμα σε διαφορετικούς τόπους ταυτοχρόνως.
Ο Πλωτίνος συνεχίζει λέγοντας ότι υπάρχει και μια άλλη
ουσία αντίθετη προς αυτήν από την οποία αποτελείται ο αισθητός κόσμος. Αυτή η
άλλη ουσία (νους) έχει τέτοια φύση, όπου δεν επιδέχεται κατά κανένα τρόπο
μερισμό, είναι χωρίς μέρη και χωρίς δυνατότητα μερισμού, δηλαδή δεν υφίσταται
σε χωριστότητα. Δεν επιδέχεται επίσης καμιάς διάστασης γιατί δεν χρειάζεται
χώρο. Είναι η αρχή (ο λόγος) ύπαρξης κάθε όντος. Στο σημείο αυτό δίνει (ο
Πλωτίνος) καταπληκτικό παράδειγμα προς κατανόηση του γεγονότος αυτού.
Παρουσιάζει την ουσία αυτή με το κέντρο ενός κύκλου, ένα σημείο χωρίς μέρη, με
το οποίο συνάπτονται όλες οι ακτίνες ( οντότητες-ψυχές) και κατευθύνονται προς
την κυκλική περιφέρεια, έλκοντας τη γένεσή τους και την ύπαρξή τους από αυτό.
Είναι ένα πρωταρχικώς αδιαίρετο ον, που προΐσταται στα νοητά και στα
πραγματικά.
Περισσότερα ... (
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου