Οι Διαβιβάσεις στην Ομηρική Παράδοση (Β΄ Μέρος). Η Οδύσσεια και η Εξέλιξη της Επικοινωνίας

Εισερχόμενα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΣΤΡΑΤΩΝ ΑΞΚΩΝ ΔΒ

8:00 π.μ. (πριν από 10 ώρες)
προς κρυφή κοιν.: εγώ

Αγαπητοί Συνάδελφοι και Φίλοι,

Σε προηγούμενο mail μας, με θέμα «Ίχνη των Διαβιβάσεων στην Ομηρική Εποχή. Η διαχρονική αξία της στρατιωτικής επικοινωνίας», είδαμε πώς η Ιλιάδα αναδεικνύει τα πρώτα στοιχεία στρατιωτικής επικοινωνίας: τους κήρυκες, τα ηχητικά σήματα, τη φωνή και τον συντονισμό των δυνάμεων στο πεδίο της μάχης.

Η Οδύσσεια, όμως, φωτίζει μια διαφορετική όψη της επικοινωνίας. Δεν περιορίζεται στο πολεμικό πεδίο, αλλά στρέφεται προς την πληροφορία, την αναγνώριση, την εμπιστοσύνη και την έμμεση μετάδοση μηνυμάτων.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Ιλιάδα προβάλλει κυρίως την επιχειρησιακή διάσταση της επικοινωνίας, ενώ η Οδύσσεια αναδεικνύει τη σημασία της πληροφορίας και της ανθρώπινης ευφυΐας στη μετάδοση και διαχείριση των μηνυμάτων.

Ο Ερμής, ο θεϊκός αγγελιοφόρος

Στην Οδύσσεια (ραψωδία ε΄), ο Δίας αποστέλλει τον Ερμή στην Καλυψώ για να της μεταφέρει την εντολή να επιτρέψει στον Οδυσσέα να επιστρέψει στην πατρίδα του.

Η σκηνή αυτή θυμίζει τη μετάδοση εντολής μέσα σε ένα ιεραρχημένο σύστημα εξουσίας,  η βούληση της ανώτερης αρχής μεταφέρεται με σαφήνεια και πρέπει να εκτελεστεί χωρίς αλλοίωση.

Σε συμβολικό επίπεδο, ο Ερμής εκφράζει την ανάγκη ύπαρξης αξιόπιστου διαύλου επικοινωνίας, προϋπόθεση για τη λειτουργία κάθε οργανωμένου συστήματος διοίκησης.

Ο Τηλέμαχος και η αναζήτηση πληροφοριών

Στη δεύτερη ραψωδία, ο Τηλέμαχος ξεκινά το ταξίδι του προς την Πύλο και τη Σπάρτη, αναζητώντας ειδήσεις για την τύχη του πατέρα του.

Η αποστολή αυτή μπορεί να ιδωθεί ως ένα πρώιμο παράδειγμα αναζήτησης και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ διαφορετικών κέντρων εξουσίας. Ο Τηλέμαχος συλλέγει μαρτυρίες, συγκρίνει όσα ακούει και προσπαθεί να σχηματίσει αξιόπιστη εικόνα της πραγματικότητας.

Η σκηνή αυτή αναδεικνύει τη διαχρονική αξία της πληροφορίας: πριν από κάθε απόφαση, προηγείται η ανάγκη για γνώση.

Επικοινωνία στη θάλασσα

Ο Οδυσσέας, ως ναυτικός και ηγέτης, στηρίζεται συχνά στη φωνή, στις χειρονομίες και στην οπτική επαφή με το πλήρωμά του.

Πρόκειται για μια πρώιμη μορφή ναυτικής επικοινωνίας, όπου ο συγχρονισμός, η κατανόηση του σήματος και η άμεση ανταπόκριση είναι ζωτικής σημασίας.

Σε αντίθεση με τη μαζική σύγκρουση της Ιλιάδας, η Οδύσσεια παρουσιάζει μια επικοινωνία περισσότερο ευέλικτη και προσαρμοσμένη στις περιστάσεις, στοιχείο που αναδεικνύει την πρακτική ευφυΐα του Οδυσσέα.

Σήματα αναγνώρισης και εμπιστοσύνη

Καθώς ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη, η Αθηνά του αποκαλύπτεται σταδιακά και τον καθοδηγεί χωρίς να εκθέσει την ταυτότητά του στους άλλους.

Η αναγνώριση βασίζεται σε γνωστά σημεία, σύμβολα και προσωπική εμπιστοσύνη. Το ίδιο συμβαίνει και στην κορυφαία σκηνή της αναγνώρισης από την Πηνελόπη.

Το μυστικό του κρεβατιού, γνωστό μόνο στους δύο συζύγους, λειτουργεί ως ιδιωτικό σημείο αναγνώρισης και απόδειξη αυθεντικής ταυτότητας.

Δεν πρόκειται για τεχνική κρυπτογραφία με τη σύγχρονη έννοια, αλλά για μια βαθιά ανθρώπινη μορφή ασφαλούς επικοινωνίας, θεμελιωμένη στη γνώση και την εμπιστοσύνη.

Η Πηνελόπη και ο έμμεσος λόγος

Η Πηνελόπη δεν αποκαλύπτει εύκολα τις προθέσεις της. Συχνά χρησιμοποιεί υπαινιγμούς, συμβολικές πράξεις και καθυστερήσεις, αποκρύπτοντας τις πραγματικές της σκέψεις από τους μνηστήρες.

Η στάση αυτή δείχνει ότι η επικοινωνία δεν είναι μόνο αυτό που λέγεται, αλλά και αυτό που επιλέγεται να μη λεχθεί.

Η διαχείριση της πληροφορίας, η επιλεκτική αποκάλυψη και η προστασία της πρόθεσης αποτελούν διαχρονικά στοιχεία κάθε σοβαρής επικοινωνιακής διαδικασίας.

Ιλιάδα και Οδύσσεια, δύο όψεις της επικοινωνίας

Πτυχή

Ιλιάδα

Οδύσσεια

Κύρια έμφαση

Συντονισμός δυνάμεων

  Πληροφορία και αναγνώριση

Μέσα επικοινωνίας

Κήρυκες, φωνές, σήματα

  Αγγελιοφόροι, σύμβολα, προσωπικά σημεία

Χαρακτήρας

Συλλογικός και  επιχειρησιακός

     Προσωπικός και ευέλικτος

Σκοπός

Διοίκηση και μάχη

Γνώση, εμπιστοσύνη και επιστροφή

Διαχρονική έννοια

Επιχειρησιακή επικοινωνία

Διαχείριση πληροφορίας και εμπιστευτικότητα

Επίλογος

Από τους κήρυκες της Ιλιάδας έως τα προσωπικά σημεία αναγνώρισης της Οδύσσειας, ο Όμηρος σκιαγραφεί τις πρώτες μεγάλες μορφές της ελληνικής επικοινωνιακής σκέψης.

Στον πυρήνα και των δύο επών βρίσκεται η ίδια διαχρονική αρχή:

το μήνυμα πρέπει να φθάνει σωστά, έγκαιρα και με αξιοπιστία στον αποδέκτη του.

Η Ιλιάδα μας διδάσκει τη σημασία του συντονισμού.

Η Οδύσσεια μας διδάσκει τη σημασία της πληροφορίας, της αναγνώρισης και της εμπιστοσύνης.

Μαζί, αποτελούν το αρχαιότερο λογοτεχνικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπορούμε να αναστοχαστούμε τη διαχρονική αξία της επικοινωνίας, της πληροφορίας και της διοίκησης στον ελληνικό πολιτισμό.

Και ίσως αυτό να είναι το βαθύτερο μήνυμα για όλους εμάς που υπηρετήσαμε το Όπλο των Διαβιβάσεων:

Τα μέσα αλλάζουν. Η ανάγκη για αξιόπιστη επικοινωνία παραμένει αιώνια.

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς,

Για το Διοικητικό Συμβούλιο του ΣΑΑΔΒ

Δημήτριος Κουτρουμάνης 

Αντιστράτηγος ε.α. Πρόεδρος Δ.Σ. Συνδέσμου Διαβιβάσεων

ΑπάντησηΠροώθηση